Instytucja bezpodstawnego wzbogacenia jest zazwyczaj ostatnim punktem zaczepienia dla podmiot\u00f3w, kt\u00f3re nie mog\u0105 wykaza\u0107 swojej \"straty\" na innej podstawie, zw\u0142aszcza w oparciu o zobowi\u0105zania umowne. Odr\u00f3\u017cni\u0107 nale\u017cy j\u0105 od odpowiedzialno\u015bci z tytu\u0142u deliktu, cho\u0107 generalnie w pewnych przypadkach p\u0142aszczyzny te mog\u0105 na siebie zachodzi\u0107. Obok wielu interesuj\u0105cych aspekt\u00f3w, kt\u00f3re mo\u017cna rozwa\u017ca\u0107 w tym przedmiocie, na potrzeby niniejszego wpisu zadajmy sobie pytanie \u2013 co w praktyce oznacza wzbogacenie i czy stan wiedzy wzbogaconego o wzbogaceniu ma znaczenie dla oceny \u017c\u0105dania zubo\u017conego ? Czy nienale\u017cne \u015bwiadczenie charakteryzuje si\u0119 odmienno\u015bciami wzgl\u0119dem bezpodstawnego wzbogacenia? Tych zagadnie\u0144 dotyka, mi\u0119dzy innymi, opisywany poni\u017cej wyrok.<\/p>\n
Przed \u0142\u00f3dzki wymiar sprawiedliwo\u015bci trafi\u0142a sprawa o do\u015b\u0107 \u201ezasup\u0142anej linii fabularnej\u201d. Pow\u00f3d by\u0142o obowi\u0105zany do sp\u0142aty aliment\u00f3w na rzecz pozwanej. Przela\u0142 na jej rachunek pewn\u0105 kwot\u0119. Sprawa aliment\u00f3w trafi\u0142a jednak do komornika, kt\u00f3ry \u015bci\u0105gn\u0105\u0142 wi\u0119ksz\u0105 kwot\u0119 \u2013 w tym tak\u017ce r\u00f3wnowarto\u015b\u0107 tego, co by\u0142o obj\u0119te przelewem. Pow\u00f3d wyst\u0105pi\u0142 o zwrot tej kwoty.<\/p>\n
Ca\u0142y problem sprowadza\u0142 si\u0119 do tematu skuteczno\u015bci pierwotnej wp\u0142aty powoda. Umowa rachunku bankowego pozwanej zosta\u0142a bowiem wypowiedziana przez bank. Pozwana faktycznie nie korzysta\u0142a z rachunku, na kt\u00f3ry pow\u00f3d przela\u0142 pieni\u0105dze. Rzekomo informowa\u0142a powoda o nowym rachunku i s\u0105dzi\u0142a, \u017ce stary rachunek zosta\u0142 zamkni\u0119ty. Broni\u0142a si\u0119 tym, \u017ce nie wyp\u0142aci\u0142a rzeczonej kwoty, a tym samym nie ma mowy o jest faktycznym wzbogaceniu. Przy czym stan faktyczny by\u0142 w du\u017cej mierze niejasny, jako \u017ce pozwana nie wykazywa\u0142a wi\u0119kszej aktywno\u015bci dowodowej.<\/p>\n
S\u0105d II instancji rozwin\u0105\u0142 spostrze\u017cenia s\u0105du rejonowego. Podni\u00f3s\u0142, \u017ce pow\u00f3d wprawdzie dokona\u0142 wp\u0142aty na rachunek pozwanej, co do kt\u00f3rego umowa zosta\u0142a wypowiedziana, ale: - nadal by\u0142 to rachunek pozwanej, - rachunek nie by\u0142 zamkni\u0119ty w dacie wp\u0142aty (8.11.2012 r.), bo zosta\u0142 zamkni\u0119ty kilkana\u015bcie miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej, - na omawianym rachunku utrzymywa\u0142a si\u0119 zaleg\u0142o\u015b\u0107 a\u017c do stycznia 2014 roku. Zgodnie z art. 231 k.p.c. s\u0105d mo\u017ce uzna\u0107 za ustalone fakty maj\u0105ce istotne znaczenie dla rozstrzygni\u0119cia sprawy, je\u017celi wniosek taki mo\u017cna wyprowadzi\u0107 z innych ustalonych fakt\u00f3w. Pomimo wypowiedzenia umowy, rachunek pozwanej nie zosta\u0142 zamkni\u0119ty a\u017c do ca\u0142kowitej sp\u0142aty zad\u0142u\u017cenia. Zad\u0142u\u017cenie to istnia\u0142o w dacie dokonania wp\u0142aty przez powoda i by\u0142o wy\u017csze ni\u017c wp\u0142ata powoda, utrzymywa\u0142o si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w okresie p\u00f3\u017aniejszym \u2013 a\u017c do stycznia 2014 roku. Z powy\u017cszych fakt\u00f3w mo\u017cna wywie\u015b\u0107, \u017ce wp\u0142ata dokonana przez powoda pomniejszy\u0142a zobowi\u0105zanie pozwanej wobec banku.<\/em> Ostatecznie tak\u017ce Bank potwierdzi\u0142, \u017ce zaksi\u0119gowa\u0142 wp\u0142at\u0119 na konto pozwanej.<\/p>\n Ciekawsze s\u0105 przy tym wywody natury generalnej, dotycz\u0105cej tytu\u0142owej instytucji. Gdy\u017c, jak mo\u017cna odgadn\u0105\u0107, s\u0105d roszczenie uwzgl\u0119dni\u0142.<\/p>\n W art. 405 k.c. mowa jest o uzyskaniu korzy\u015bci maj\u0105tkowej kosztem innej osoby. W pi\u015bmiennictwie i judykaturze prezentowane jest zgodne stanowisko co do tego, \u017ce postaci wzbogacenia mog\u0105 by\u0107 r\u00f3\u017cne. Nie jest wymagane, by w ka\u017cdym przypadku nast\u0105pi\u0142o przej\u015bcie korzy\u015bci z maj\u0105tku zubo\u017conego do maj\u0105tku wzbogaconego, polegaj\u0105ce na tym, \u017ce korzy\u015b\u0107 \u201euby\u0142a\u201d z maj\u0105tku zubo\u017conego i \u201eprzyby\u0142a\u201d w maj\u0105tku wzbogaconym. Wzbogacenie mo\u017ce polega\u0107 na zaoszcz\u0119dzeniu wydatk\u00f3w. Zmniejszenie d\u0142ugu stanowi korzy\u015b\u0107 maj\u0105tkow\u0105. W \u015bwietle przes\u0142anek z art. 405 k.c. nieuprawnione jest twierdzenie, \u017ce wzbogacony musi otrzyma\u0107 korzy\u015b\u0107 \u201edo r\u0119ki\u201d. Pozwana nie musia\u0142a wyp\u0142aci\u0107 spornej kwoty z rachunku, ani ni\u0105 rozporz\u0105dzi\u0107. Wystarczaj\u0105ce by\u0142o jej zaliczenie przez bank na zad\u0142u\u017cenie pozwanej. Pow\u00f3d \u2013 z uwagi na tajemnic\u0119 bankow\u0105 \u2013 nie m\u00f3g\u0142 uzyska\u0107 od (...) SA informacji o sposobie wykorzystania kwoty przez niego wp\u0142aconej. Takiej informacji nie m\u00f3g\u0142 uzyska\u0107 r\u00f3wnie\u017c s\u0105d rozstrzygaj\u0105cy niniejsz\u0105 spraw\u0119. Natomiast pozwana \u2013 jako strona umowy z bankiem - mog\u0142a dowie\u015b\u0107 swoich twierdze\u0144 o tym, \u017ce kwota wp\u0142acona przez powoda nie pomniejszy\u0142a jej d\u0142ugu. Trafnie zatem S\u0105d Rejonowy uzna\u0142, \u017ce w realiach niniejszej sprawy nast\u0105pi\u0142o odwr\u00f3cenie ci\u0119\u017caru dowodu.<\/em><\/p>\n Przepis art. 405 k.c. reguluje instytucj\u0119 bezpodstawnego wzbogacenia. Postaci\u0105 bezpodstawnego wzbogacenia (jej szczeg\u00f3lnym rodzajem) jest nienale\u017cne \u015bwiadczenie, o kt\u00f3rym stanowi art. 410 \u00a7 1 k.c. Przepis art. 410 \u00a7 2 k.c. wskazuje cztery postacie nienale\u017cnego \u015bwiadczenia, kt\u00f3rym odpowiadaj\u0105 kondykcje (condictio) \u2013 roszczenia o zwrot nienale\u017cnego \u015bwiadczenia. Pow\u00f3d powo\u0142ywa\u0142 si\u0119 na condictio ob rem, co zaaprobowa\u0142 S\u0105d Rejonowy.<\/em><\/p>\n Pow\u00f3d dokona\u0142 wp\u0142aty na rachunek pozwanej. W niniejszej sprawie mamy wi\u0119c do czynienia nie z bezpodstawnym wzbogaceniem, o kt\u00f3rym stanowi art. 405 k.c., lecz z nienale\u017cnym \u015bwiadczeniem, regulowanym w art. 410 k.c. To za\u015b ma konsekwencje dla oceny zasadno\u015bci \u017c\u0105dania zwrotu \u015bwiadczenia. W tym miejscu warto odwo\u0142a\u0107 si\u0119 do orzecznictwa S\u0105du Najwy\u017cszego. W wyroku z dnia 24 listopada 2011 r. (I CSK 66\/11, Lex nr 1133784) S\u0105d Najwy\u017cszy podkre\u015bli\u0142, \u017ce: \u201eOg\u00f3lne przes\u0142anki bezpodstawnego wzbogacenia nale\u017cy rozumie\u0107 specyficznie w przypadku nienale\u017cnego \u015bwiadczenia. Sam fakt spe\u0142nienia nienale\u017cnego \u015bwiadczenia uzasadnia roszczenie kondykcyjne. W takim te\u017c przypadku nie zachodzi potrzeba badania, czy i w jakim zakresie spe\u0142nione \u015bwiadczenie wzbogaci\u0142o osob\u0119, na rzecz kt\u00f3rej \u015bwiadczenie zosta\u0142o spe\u0142nione (accipiensa), jak r\u00f3wnie\u017c czy maj\u0105tek spe\u0142niaj\u0105cego \u015bwiadczenie (solvensa) uleg\u0142 zmniejszeniu. Uzyskanie nienale\u017cnego \u015bwiadczenia wype\u0142nia bowiem przes\u0142ank\u0119 powstania wzbogacenia, a spe\u0142nienie tego \u015bwiadczenia przes\u0142ank\u0119 zubo\u017cenia\u201d. Podobnie wypowiedzia\u0142 si\u0119 S\u0105d Apelacyjny w Bia\u0142ymstoku w wyroku z dnia 21 kwietnia 2017 r. (I ACa 957\/16, Lex nr 2300210): \u201eJu\u017c sam fakt spe\u0142nienia nienale\u017cnego \u015bwiadczenia uzasadnia roszczenie o jego zwrot. W takim przypadku nie zachodzi w zasadzie nawet potrzeba badania, czy i w jakim zakresie spe\u0142nione \u015bwiadczenie wzbogaci\u0142o osob\u0119, na rzecz kt\u00f3rej zosta\u0142o spe\u0142nione oraz czy maj\u0105tek spe\u0142niaj\u0105cego \u015bwiadczenie uleg\u0142 zmniejszeniu. Uzyskanie nienale\u017cnego \u015bwiadczenia wype\u0142nia bowiem przes\u0142ank\u0119 powstania wzbogacenia, a spe\u0142nienie tego \u015bwiadczenia przes\u0142ank\u0119 zubo\u017cenia. Z chwil\u0105 spe\u0142nienia \u015bwiadczenia nienale\u017cnego powstaje roszczenie kondykcyjne, kt\u00f3rego tre\u015bci\u0105 jest obowi\u0105zek dokonania czynno\u015bci faktycznej lub prawnej stanowi\u0105cej \u015bwiadczenie przeciwne do spe\u0142nionego\u201d. Innymi s\u0142owy: stwierdzenie, \u017ce mia\u0142o miejsce \u015bwiadczenie nienale\u017cne zwalnia s\u0105d z oceny, czy nast\u0105pi\u0142o wzbogacenie po stronie pozwanej. Zb\u0119dne jest r\u00f3wnie\u017c ustalanie, czy accipiens powinien by\u0142 liczy\u0107 si\u0119 z obowi\u0105zkiem zwrotu. Ustalenie, \u017ce otrzyma\u0142 \u015bwiadczenie, kt\u00f3re aktualnie nie jest nale\u017cne wystarcza do uwzgl\u0119dnienia pow\u00f3dztwa o zwrot tego \u015bwiadczenia.<\/em><\/p>\n Przenosz\u0105c powy\u017csze rozwa\u017cania na grunt rozpoznawanej sprawy, wskaza\u0107 nale\u017cy, \u017ce skoro na rachunek pozwanej wp\u0142yn\u0119\u0142a sporna kwota, to jej zwrot nie jest rzecz\u0105 pomi\u0119dzy powodem a bankiem. Wbrew przekonaniu pozwanej, nawet je\u017celi nie skorzysta\u0142a z tej kwoty, to zosta\u0142a zaksi\u0119gowana na jej rachunku i to pozwana jest zobowi\u0105zana do jej zwrotu.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Instytucja bezpodstawnego wzbogacenia jest zazwyczaj ostatnim punktem zaczepienia dla podmiot\u00f3w, kt\u00f3re nie mog\u0105 wykaza\u0107 swojej \"straty\" na innej podstawie, zw\u0142aszcza w oparciu o zobowi\u0105zania umowne. Odr\u00f3\u017cni\u0107 nale\u017cy j\u0105 od odpowiedzialno\u015bci z tytu\u0142u deliktu, cho\u0107 generalnie w pewnych przypadkach p\u0142aszczyzny te mog\u0105 na siebie zachodzi\u0107. Obok wielu interesuj\u0105cych aspekt\u00f3w, kt\u00f3re mo\u017cna rozwa\u017ca\u0107 w tym przedmiocie, na Czytaj dalej... \"Bezwiedne bezpodstawne wzbogacenie\"<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[4,5],"tags":[96,98,34,37,95,41,99,97],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.lubelskiekancelarie.pl\/prawo-w-praktyce\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1070"}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.lubelskiekancelarie.pl\/prawo-w-praktyce\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.lubelskiekancelarie.pl\/prawo-w-praktyce\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.lubelskiekancelarie.pl\/prawo-w-praktyce\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.lubelskiekancelarie.pl\/prawo-w-praktyce\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1070"}],"version-history":[{"count":12,"href":"http:\/\/www.lubelskiekancelarie.pl\/prawo-w-praktyce\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1070\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1083,"href":"http:\/\/www.lubelskiekancelarie.pl\/prawo-w-praktyce\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1070\/revisions\/1083"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.lubelskiekancelarie.pl\/prawo-w-praktyce\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1070"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.lubelskiekancelarie.pl\/prawo-w-praktyce\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1070"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.lubelskiekancelarie.pl\/prawo-w-praktyce\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1070"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}