Dochodzenie odszkodowania to zazwyczaj proces do\u015b\u0107 czasoch\u0142onny. Zw\u0142aszcza w przypadku r\u00f3\u017cnych b\u0142\u0119d\u00f3w w sztuce dokonywanych przez notariuszy. \u017beby bowiem stwierdzi\u0107 \"wad\u0119\" danego aktu notarialnego, trzeba zazwyczaj spr\u00f3bowa\u0107 w s\u0105dzie uzyska\u0107 ochron\u0119 dla roszcze\u0144 i \u017c\u0105da\u0144 z takiego aktu wynikaj\u0105cych. Dopiero gdy s\u0105d ochrony takiej odm\u00f3wi - wskazuj\u0105c na niewa\u017cno\u015b\u0107 okre\u015blonego postanowienia - otwiera si\u0119 droga do dokonania rozlicze\u0144 z niefachowym rejentem. I w zasadzie ten drugi proces koncentruje si\u0119 na wysoko\u015bci szkody i tym jej zakresie, kt\u00f3ry ma powi\u0105zania przyczynowo - skutkowe z dzia\u0142aniem notariusza, gdy\u017c sama zasada odpowiedzialno\u015bci jest (wobec s\u0105dowego potwierdzenia niezgodno\u015bci) praktycznie przes\u0105dzona. <\/p>\n
Poni\u017cej ciekawy przypadek zwi\u0105zany z odpowiedzialno\u015bci\u0105 cywiln\u0105 notariusza. Wyrok ma ju\u017c swoje lata, ale przekrojowo odnosi si\u0119 do kilku zagadnie\u0144, kt\u00f3rych analiza jest istotna dla prowadzenia ka\u017cdej tego typu sprawy. <\/p>\n
<\/p>\n W dniu 5 pa\u017adziernika 2007 r. w Kancelarii Notarialnej dosz\u0142o do zawarcia umowy przedwst\u0119pnej sprzeda\u017cy nieruchomo\u015bci gruntowej w formie aktu notarialnego. (...) Sprzedaj\u0105cy zobowi\u0105zali si\u0119 sprzeda\u0107, a pow\u00f3d naby\u0107 nieruchomo\u015b\u0107 za okre\u015blon\u0105 w umowie cen\u0119, przy \u0142\u0105cznym spe\u0142nieniu opisanych w akcie notarialnym warunk\u00f3w, w tym: dokonania przez sprzedaj\u0105cych podzia\u0142u dzia\u0142ek, uzyskania przez nich prawomocnej decyzji Urz\u0119du Miasta i Gminy zatwierdzaj\u0105cej ten podzia\u0142 i przyst\u0105pienia do umowy przyrzeczonej wszystkich w\u0142a\u015bcicieli dzia\u0142ek stanowi\u0105cych jeden kompleks gruntu o powierzchni oko\u0142o 50.000 m ( 2)<\/p><\/blockquote>\n <\/em><\/p>\n W \u00a7 6 ust. 2 zawarty zosta\u0142 zapis, \u017ce w razie nieprzyst\u0105pienia do zawarcia umowy przyrzeczonej przez kt\u00f3regokolwiek ze sprzedaj\u0105cych i w wyniku tego uniemo\u017cliwienia zawarcia umowy przyrzeczonej, kupuj\u0105cemu przys\u0142ugiwa\u0142o od sprzedaj\u0105cych solidarnie odszkodowanie w wysoko\u015bci dwukrotnej kwoty zaliczki.<\/em><\/p><\/blockquote>\n <\/p>\n Pow\u00f3d ui\u015bci\u0142 na rzecz sprzedaj\u0105cych zaliczki oraz spe\u0142ni\u0142 pozosta\u0142e warunki go obci\u0105\u017caj\u0105ce, a wynikaj\u0105ce z umowy przedwst\u0119pnej. W dniu 22 stycznia 2008 r. uczestnikom aktu notarialnego zosta\u0142 przedstawiony do podpisu wniosek Urz\u0119du Miasta i Gminy(...) o ostateczne zatwierdzenie przygotowanego podzia\u0142u dzia\u0142ek. Czynno\u015b\u0107 ta mia\u0142a na celu umo\u017cliwienie zawarcia umowy przyrzeczonej. Jednak jeden ze sprzedaj\u0105cych \u2013 M. M., odm\u00f3wi\u0142 w dniu 7 lutego 2008r. jego podpisania, a wcze\u015bniej cofn\u0105\u0142 udzielone uprzednio kupuj\u0105cemu pe\u0142nomocnictwo do podpisywania wniosk\u00f3w zwi\u0105zanych z czynno\u015bciami potrzebnymi do podzia\u0142u dzia\u0142ek. W wyniku tego nie mog\u0142o doj\u015b\u0107 do ostatecznego podzia\u0142u nieruchomo\u015bci, kt\u00f3ry pozwala\u0142by na wyodr\u0119bnienie obszaru, kt\u00f3ry mia\u0142 sta\u0107 si\u0119 w\u0142asno\u015bci\u0105 powoda, a w konsekwencji \u2013 do zawarcia umowy ostatecznej przenosz\u0105cej w\u0142asno\u015b\u0107 nieruchomo\u015bci. Zatem (...) S.A. wezwa\u0142 sprzedaj\u0105cych do wype\u0142nienia zobowi\u0105za\u0144 umownych i przyst\u0105pienia do zawarcia umowy przyrzeczonej, a nast\u0119pnie do zap\u0142aty kwot wynikaj\u0105cych z umowy przedwst\u0119pnej.<\/p><\/blockquote>\n <\/em><\/p>\n I tutaj zaczyna si\u0119 ju\u017c g\u0142\u00f3wny w\u0105tek potwierdzaj\u0105cy odpowiedzialno\u015b\u0107 notariusza.<\/p>\n W zwi\u0105zku odmow\u0105, pow\u00f3d wni\u00f3s\u0142 pozew przeciwko wszystkim sprzedaj\u0105cym o zap\u0142at\u0119 solidarnie kwoty 1.057.297,60 z\u0142 tytu\u0142em odszkodowania, stanowi\u0105cego dwukrotn\u0105 kwot\u0119 zaliczki, uiszczaj\u0105c na rachunek S\u0105du Okr\u0119gowego w Warszawie kwot\u0119 52.865 z\u0142 tytu\u0142em op\u0142aty s\u0105dowej od pozwu. Wyrokiem z dnia 12 marca 2010 r., sygn. akt III C 814\/08, S\u0105d Okr\u0119gowy w Warszawie oddali\u0142 pow\u00f3dztwo w ca\u0142o\u015bci uznaj\u0105c, \u017ce umowa z dnia 5 pa\u017adziernika 2007 r. w zakresie \u00a7 6 ust. 2 jest niewa\u017cna z uwagi na sprzeczno\u015b\u0107 z zasadami wsp\u00f3\u0142\u017cycia spo\u0142ecznego. Zapis nak\u0142adaj\u0105cy na sprzedaj\u0105cych solidarn\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107 w razie nieprzyst\u0105pienia do zawarcia umowy przyrzeczonej przez kt\u00f3regokolwiek z nich i w wyniku tego uniemo\u017cliwienia zawarcia umowy przyrzeczonej, polegaj\u0105cej na mo\u017cliwo\u015bci \u017c\u0105dania przez kupuj\u0105cego solidarnego odszkodowania w wysoko\u015bci dwukrotnej kwoty zaliczki, godzi zar\u00f3wno w r\u00f3wno\u015b\u0107 kontraktow\u0105 stron umowy, jak i zwyczaje uczciwego obrotu, czy wreszcie w sprawiedliwo\u015b\u0107 spo\u0142eczn\u0105.<\/p>\n Od powy\u017cszego wyroku (...) wni\u00f3s\u0142 apelacj\u0119, od kt\u00f3rej ui\u015bci\u0142 op\u0142at\u0119 s\u0105dow\u0105 w kwocie 52.865 z\u0142. Wyrokiem z dnia 4 marca 2011 r., wydanym w sprawie VI ACa 665\/10, S\u0105d Apelacyjny w Warszawie oddali\u0142 apelacj\u0119, podzielaj\u0105c ustalenia i rozwa\u017cania S\u0105du I instancji odno\u015bnie do sprzeczno\u015bci \u00a7 6 ust. 2 umowy z zasadami wsp\u00f3\u0142\u017cycia spo\u0142ecznego (wyrok z uzasadnieniem, potwierdzenie transakcji k. 53-60).<\/em><\/p><\/blockquote>\n Pow\u00f3d wyst\u0105pi\u0142 zatem o naprawienie swojej szkody do notariusza. Na zdefiniowan\u0105 w pozwie szkod\u0105 sk\u0142ada\u0142y si\u0119 kwoty wydatkowane przez niego z tytu\u0142u sporz\u0105dzenia przedmiotowego aktu notarialnego i wypis\u00f3w do niego, op\u0142aty s\u0105dowej od pozwu w pierwszej sprawie oraz op\u0142aty s\u0105dowej od apelacji.<\/p>\n Warto prze\u015bledzi\u0107 poszczeg\u00f3lne elementy tej sprawy. W pierwszym rz\u0119dzie s\u0105d musia\u0142 wskaza\u0107 prawne podstawy odpowiedzialno\u015bci notariusza<\/p>\n <\/p>\n \nPodstaw\u0105 prawn\u0105 odpowiedzialno\u015bci notariusza jest art. 49 ustawy \u2013 Prawo o notariacie, zgodnie z kt\u00f3rym notariusz ponosi odpowiedzialno\u015b\u0107 za szkod\u0119 wyrz\u0105dzon\u0105 przy wykonywaniu czynno\u015bci notarialnych na zasadach okre\u015blonych w kodeksie cywilnym, z uwzgl\u0119dnieniem szczeg\u00f3lnej staranno\u015bci, do jakiej jest obowi\u0105zany przy wykonywaniu tych czynno\u015bci. Jest to odpowiedzialno\u015b\u0107 deliktowa, do kt\u00f3rej ma zastosowanie art. 415 k.c., a kt\u00f3rej przes\u0142ankami s\u0105: zdarzenie wywo\u0142uj\u0105ce szkod\u0119, szkoda i zwi\u0105zek przyczynowy pomi\u0119dzy zdarzeniem a szkod\u0105.(...)<\/p>\n S\u0105d Okr\u0119gowy oceni\u0142, \u017ce co do zasady roszczenie zas\u0142uguje na uwzgl\u0119dnienie, poniewa\u017c pozwany, dzia\u0142aj\u0105c jako notariusz, powinien na podstawie art. 81 Pr.not., odm\u00f3wi\u0107 dokonania czynno\u015bci sprzecznej z prawem. Gdyby tak si\u0119 sta\u0142o, to pow\u00f3d unikn\u0105\u0142by koszt\u00f3w aktu notarialnego i nie poni\u00f3s\u0142by op\u0142aty od pozwu. <\/p><\/blockquote>\n <\/em><\/p>\n Nast\u0119pnie s\u0105d odni\u00f3s\u0142 si\u0119 do aspektu wp\u0142ywu pierwszego post\u0119powania na niniejszy proces oraz przeanalizowa\u0142 przyczyny do uznania spornego postanowienia aktu notarialnego za niezgodne z zasadami wsp\u00f3\u0142\u017cycia spo\u0142ecznego. <\/p>\n Zgodnie z art. 365 \u00a7 1 k.p.c., orzeczenie prawomocne wi\u0105\u017ce nie tylko strony i s\u0105d, kt\u00f3ry je wyda\u0142, lecz r\u00f3wnie\u017c inne s\u0105dy oraz inne organy pa\u0144stwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych tak\u017ce inne osoby. Chocia\u017c moc wi\u0105\u017c\u0105c\u0105 na podstawie art. 365 \u00a7 1 k.p.c. ma jedynie sentencja orzeczenia, to jednak w niekt\u00f3rych przypadkach, jak np. w razie oddalenia pow\u00f3dztwa, ze wzgl\u0119du na og\u00f3lno\u015b\u0107 rozstrzygni\u0119cia, donios\u0142o\u015b\u0107 przy ustalaniu zakresu mocy wi\u0105\u017c\u0105cej prawomocnego orzeczenia, czyli granic prawomocno\u015bci materialnej orzeczenia, mog\u0105 mie\u0107 tak\u017ce zawarte w uzasadnieniu orzeczenia motywy rozstrzygni\u0119cia (por. wyrok SN z dnia 29.09.2011 r., IV CSK 652\/10, Lex nr 1129162). Taka sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie. Fakt niewa\u017cno\u015bci zapisu \u00a7 6 aktu notarialnego ust. 2 z powodu sprzeczno\u015bci z zasadami wsp\u00f3\u0142\u017cycia spo\u0142ecznego nie zosta\u0142 wprost wyra\u017cony w sentencji wyroku S\u0105du Okr\u0119gowego w Warszawie, czy S\u0105du Apelacyjnego w Warszawie (bo nie m\u00f3g\u0142 by\u0107), jednak wynika z zestawienia sentencji orzecze\u0144 tych S\u0105d\u00f3w z motywami, jakimi kierowa\u0142y si\u0119 te S\u0105dy oddalaj\u0105c pow\u00f3dztwo i oddalaj\u0105c apelacj\u0119, wyra\u017conymi w pisemnych uzasadnieniach do wyrok\u00f3w. Tak wi\u0119c S\u0105d w niniejszej sprawie by\u0142 zwi\u0105zany sentencjami tych wyrok\u00f3w, w\u0142a\u015bnie w powi\u0105zaniu z motywami tych rozstrzygni\u0119\u0107 zawartymi w uzasadnieniach. Oznacza to, \u017ce w niniejszym post\u0119powaniu S\u0105d nie musia\u0142 bada\u0107 wa\u017cno\u015bci zapisu \u00a7 6 ust. 2 aktu notarialnego, gdy\u017c okoliczno\u015b\u0107 ta zosta\u0142a zbadana w post\u0119powaniach III C 814\/08 i VI ACa 665\/10 i S\u0105d tymi ustaleniami by\u0142 zwi\u0105zany \u2013 na podstawie powo\u0142anego przepisu.<\/p>\n Tym niemniej, zapis \u00a7 6 ust. 2 umowy przedwst\u0119pnej faktycznie narusza zasady wsp\u00f3\u0142\u017cycia spo\u0142ecznego, a wi\u0119c narusza art. 58 \u00a7 2 k.c. Zapis ten nak\u0142ada\u0142 na sprzedaj\u0105cych solidarn\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107 w wysoko\u015bci dwukrotno\u015bci zaliczek wp\u0142aconych przez powoda \u2013 w razie nieprzyst\u0105pienia kt\u00f3regokolwiek z nich do zawarcia umowy przyrzeczonej. Godzi to przede wszystkim w r\u00f3wno\u015b\u0107 kontraktow\u0105, gdy\u017c w przypadku nieprzyst\u0105pienia do umowy przez powoda, by\u0142by on zobowi\u0105zany jedynie do zap\u0142aty odszkodowania wzgl\u0119dem poszczeg\u00f3lnych sprzedaj\u0105cych w wysoko\u015bci zaliczek przekazanych bezpo\u015brednio na ich konta, a wi\u0119c nawet nie co do ca\u0142o\u015bci wp\u0142aconych zaliczek, gdy\u017c przewa\u017caj\u0105ca cz\u0119\u015b\u0107 zosta\u0142a wp\u0142acona do specjalnego depozytu notarialnego. Oznacza to, \u017ce gdyby pow\u00f3d nie wywi\u0105za\u0142 si\u0119 ze swoich obowi\u0105zk\u00f3w umownych, straci\u0142by jedynie kwot\u0119 158.594,66 z\u0142, za\u015b pozwani w analogicznej sytuacji musieliby zap\u0142aci\u0107 \u0142\u0105cznie a\u017c kwot\u0119 1.057.297,60 z\u0142.<\/p>\n Ponadto, wszyscy kupuj\u0105cy zostali zobowi\u0105zani do zap\u0142aty tego odszkodowania solidarnie na rzecz powoda, nawet w sytuacji, gdy do zawarcia umowy przyrzeczonej nie dosz\u0142oby z przyczyn le\u017c\u0105cych po stronie tylko jednego z nich (co faktycznie mia\u0142o miejsce, gdy\u017c umowa przyrzeczona nie zosta\u0142a zawarta z uwagi na post\u0119powanie tylko jednego ze sprzedaj\u0105cych). Oczywistym jest, \u017ce poszczeg\u00f3lni sprzedaj\u0105cy nie mieli wp\u0142ywu na dzia\u0142ania\/zaniechania pozosta\u0142ych. S\u0142usznie wi\u0119c S\u0105d Apelacyjny wskaza\u0142, \u017ce sprzedaj\u0105cy \u2013 w wyniku takiego zapisu umownego \u2013 podj\u0119li si\u0119 rzeczy niemo\u017cliwej, tj. doprowadzenia do zawarcia umowy niezale\u017cnie od woli poszczeg\u00f3lnych os\u00f3b. Godzi to w zasady uczciwego obrotu i sprawiedliwo\u015b\u0107 spo\u0142eczn\u0105, skoro dawa\u0142o powodowi tak zdecydowan\u0105 przewag\u0119 kontraktow\u0105 w stosunku do sprzedaj\u0105cych, b\u0119d\u0105cych osobami fizycznymi, w odniesieniu do dysproporcji \u015bwiadcze\u0144 w przypadku niezawarcia umowy przyrzeczonej, jak r\u00f3wnie\u017c rozporz\u0105dze\u0144 maj\u0105tkowych, sprzeciwiaj\u0105cych si\u0119 zasadzie ekwiwalentno\u015bci \u015bwiadcze\u0144, stanowi\u0105cych jedn\u0105 z zasad prawa cywilnego.<\/p>\n Z uwagi na powy\u017csze, bez znaczenia pozostawa\u0142 zarzut pozwanego, \u017ce w toku niniejszego procesu pow\u00f3d nie wykaza\u0142, jaka zasada wsp\u00f3\u0142\u017cycia spo\u0142ecznego zosta\u0142a naruszona. Pow\u00f3d takiej okoliczno\u015bci wykazywa\u0107 nie musia\u0142, gdy\u017c by\u0142o to przedmiotem wcze\u015bniejszego sporu, a S\u0105dy wyra\u017anie wskaza\u0142y w\u00f3wczas, o jakie zasady chodzi.<\/em><\/p><\/blockquote>\n Dalsze wywody dotyka\u0142y statusu i funkcji notariusza - jako zawodu zaufania publicznego.<\/p>\n Odnosz\u0105c si\u0119 do spornego w sprawie zagadnienia, czy sprzeczno\u015b\u0107 z prawem o jakiej mowa w art. 81 Pr.not., obejmuje tak\u017ce sprzeczno\u015b\u0107 z zasadami wsp\u00f3\u0142\u017cycia spo\u0142ecznego, S\u0105d Okr\u0119gowy stan\u0105\u0142 na stanowisku (szeroko umotywowanym), \u017ce sprzeczno\u015b\u0107 z prawem nale\u017cy rozumie\u0107 szeroko, jako sprzeczno\u015b\u0107 z porz\u0105dkiem prawnym. Zatem wobec wskazanej wy\u017cej sprzeczno\u015bci z prawem (zasadami wsp\u00f3\u0142\u017cycia spo\u0142ecznego), notariusz powinien odm\u00f3wi\u0107 dokonania czynno\u015bci obejmuj\u0105cej umow\u0119 przedwst\u0119pn\u0105 sprzeda\u017cy nieruchomo\u015bci.<\/p>\n Mia\u0142 przy tym S\u0105d na uwadze okoliczno\u015b\u0107, \u017ce okre\u015blony w art. 355 \u00a7 2 k.c. miernik post\u0119powania d\u0142u\u017cnika powinien przejawia\u0107 si\u0119 w dw\u00f3ch podstawowych cechach jego zachowania: post\u0119powaniu zgodnym z regu\u0142ami fachowej wiedzy oraz sumienno\u015bci. D\u0142u\u017cnik sumienny, to d\u0142u\u017cnik lojalny wobec kontrahenta. W przypadku notariusza ten obowi\u0105zek idzie jeszcze dalej. Zgodnie bowiem z art. 2 \u00a7 1 Pr.not., notariusz w zakresie swoich uprawnie\u0144, o kt\u00f3rych mowa w art. 1, dzia\u0142a jako osoba zaufania publicznego, korzystaj\u0105c z ochrony przys\u0142uguj\u0105cej funkcjonariuszom publicznym. W doktrynie wyra\u017cony zosta\u0142 nawet pogl\u0105d, \u017ce prawne ukszta\u0142towanie kompetencji i pozycji zawodowej notariusza daje podstaw\u0119 do zaliczenia go do grupy podmiot\u00f3w wykonuj\u0105cych w\u0142adztwo pa\u0144stwowe, a w tym zadania pomocnicze do wymiaru sprawiedliwo\u015bci (por. A. Bie\u0144-Kaca\u0142a, Glosa do wyroku TK z dnia 9 listopada 2010 r., SK 10\/08, \u201ePrzegl\u0105d Sejmowy\u201d 2011, nr 4, s. 136). Wyrazem specyficznej pozycji notariusza jest chocia\u017cby art. 80 ustawy \u2013 Prawo o notariacie, w kt\u00f3rym na notariusza na\u0142o\u017cono nast\u0119puj\u0105ce obowi\u0105zki:<\/p>\n - sporz\u0105dzenia w spos\u00f3b zrozumia\u0142y i przejrzysty akt\u00f3w i dokument\u00f3w,<\/p>\n - czuwania przy dokonywaniu czynno\u015bci notarialnych nad nale\u017cytym zabezpieczeniem praw i s\u0142usznych interes\u00f3w stron oraz innych os\u00f3b, dla kt\u00f3rych czynno\u015b\u0107 ta mo\u017ce powodowa\u0107 skutki prawne,<\/p>\n - udzielania stronom niezb\u0119dnych wyja\u015bnie\u0144 dotycz\u0105cych dokonywanej czynno\u015bci notarialnej.<\/p>\n Zatem do notariusza stosowa\u0107 nale\u017cy nie tylko podwy\u017cszony miernik staranno\u015bci, o jakim mowa w art. 355 \u00a7 2 k.c., ale r\u00f3wnie\u017c trzeba mie\u0107 na uwadze, \u017ce stoi on na stra\u017cy interes\u00f3w nie tylko strony, kt\u00f3ra zwr\u00f3ci\u0142a si\u0119 do niego o dokonanie czynno\u015bci notarialnej, ale wszystkich stron obj\u0119tych t\u0105 czynno\u015bci\u0105, a nawet os\u00f3b, kt\u00f3re \u2013 co prawda \u2013 stron\u0105 nie s\u0105, ale dla kt\u00f3rych czynno\u015b\u0107 ta mo\u017ce powodowa\u0107 skutki prawne.<\/p>\n Bez znaczenia dla rozstrzygni\u0119cia sprawy pozostawa\u0142a okoliczno\u015b\u0107, \u017ce projekt aktu notarialnego sporz\u0105dzi\u0142 sam pow\u00f3d. Okoliczno\u015b\u0107 ta by\u0142a bezsporna, a wynika\u0142a r\u00f3wnie\u017c z tre\u015bci e-maila z dnia 2 pa\u017adziernika 2007 r., w kt\u00f3rym (...) zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 do P. C. (1) z jednoczesn\u0105 pro\u015bb\u0105 o przes\u0142anie w dniu nast\u0119pnym, w jak najwcze\u015bniejszych godzinach, poprawionego tekstu umowy celem dostarczenia jej sprzedaj\u0105cym (k. 95, 164). Bezsporne by\u0142o, \u017ce pozwany nie podni\u00f3s\u0142 \u017cadnych zastrze\u017ce\u0144 odno\u015bnie do tre\u015bci spornego \u00a7 6 ust. 2. Zatem pow\u00f3d sporz\u0105dzi\u0142 niewa\u017cny zapis a notariusz nie wni\u00f3s\u0142 do niego uwag i zastrze\u017ce\u0144 i w takiej formie zapis ten zosta\u0142 wprowadzony do aktu notarialnego. Zwa\u017cywszy na deliktow\u0105 podstaw\u0119 odpowiedzialno\u015bci okre\u015blonej w art. 49 Pr.not., notariusz odpowiada wobec klient\u00f3w tak\u017ce w\u00f3wczas, gdy sporz\u0105dzi\u0142 umow\u0119 zgodnie z ich \u017cyczeniem, cho\u0107 w \u015bwietle art. 81 Pr. not. powinien by\u0142 odm\u00f3wi\u0107 jej sporz\u0105dzenia, jako sprzecznej z prawem (wyrok SN z dnia 5 lutego 2004 r., III CK 271\/02, Lex nr 602711). Je\u017celi wi\u0119c proponowana przez stron\u0119 czynno\u015b\u0107 notarialna jest sprzeczna z prawem, notariusz ma nie tylko obowi\u0105zek poinformowania o tym, lecz tak\u017ce odm\u00f3wienia jej dokonania, i to nawet w\u00f3wczas, gdy poinformowana o tym strona podtrzymuje \u017c\u0105danie sporz\u0105dzenia aktu notarialnego (por. wyrok SN z dnia 7 listopada 1997 r., II CKN 420\/97, OSNC 1998\/5\/76).<\/p>\n Pozwany w toku procesu wskazywa\u0142, \u017ce ani S\u0105d Okr\u0119gowy, ani S\u0105d Apelacyjny nie podnosi\u0142y faktu nieprawid\u0142owego sporz\u0105dzenia aktu notarialnego przez P. C. (1) i nie podnosi\u0142y, aby ponosi\u0142 on w zwi\u0105zku z tym win\u0119. Jednak przedmiotem post\u0119powa\u0144 w sprawach III C 665\/10 i VI ACa 665\/10 nie by\u0142a odpowiedzialno\u015b\u0107 notariusza za sporz\u0105dzenie aktu notarialnego sprzecznego z prawem, za\u015b S\u0105d Apelacyjny zauwa\u017cy\u0142, \u017ce: \u201enie maj\u0105 znaczenia dla rozstrzygni\u0119cia sprawy kwestie dotycz\u0105ce statusu notariusza jako osoby zaufania publicznego, a okoliczno\u015b\u0107 (bezsporna), \u017ce nie kierowano pod adresem notariusza P. C. (1) \u017cadnych zarzut\u00f3w dyscyplinarnych wcale nie wyklucza uznania czynno\u015bci prawnej zawartej w formie aktu notarialnego za niewa\u017cn\u0105.\u201d (k. 59).<\/p>\n Reasumuj\u0105c, notariusz odpowiada wobec strony czynno\u015bci notarialnej za szkod\u0119 wyrz\u0105dzon\u0105 przy wykonywaniu czynno\u015bci notarialnych, je\u017celi nie odm\u00f3wi dokonania czynno\u015bci notarialnej sprzecznej z prawem, a wi\u0119c nie tylko z przepisem prawa, ale r\u00f3wnie\u017c zasadami wsp\u00f3\u0142\u017cycia spo\u0142ecznego. Bez znaczenia pozostaje, czy czynno\u015b\u0107 ta jest zgodna z wol\u0105 stron, gdy\u017c rol\u0105 notariusza jako osoby zaufania publicznego nie jest bycie \u201enarz\u0119dziem\u201d osoby, kt\u00f3ra zwraca si\u0119 do niego o dokonanie takie czynno\u015bci, ale dbanie o to, \u017ceby czynno\u015b\u0107 notarialna nie by\u0142a sprzeczna z prawem, uwzgl\u0119dniaj\u0105c dodatkowo zawodowy charakter prowadzonej przez niego dzia\u0142alno\u015bci gospodarczej. Skoro w niniejszej sprawie pozwany takiej staranno\u015bci nie dochowa\u0142 i sporz\u0105dzi\u0142 umow\u0119 przedwst\u0119pn\u0105 w formie aktu notarialnego, zawieraj\u0105c\u0105 zapis sprzeczny z prawem, to ponosi odpowiedzialno\u015b\u0107 odszkodowawcz\u0105 na podstawie powo\u0142anych przepis\u00f3w.<\/em><\/p><\/blockquote>\n Na zako\u0144czenie pozosta\u0142o jeszcze odnie\u015b\u0107 si\u0119 do przywo\u0142anej w pozwie szkody, jako normalnego nast\u0119pstwa dzia\u0142ania \/ zaniechania notariusza. <\/p>\n W normalnym zwi\u0105zku przyczynowym ze sporz\u0105dzeniem przez pozwanego umowy przedwst\u0119pnej w formie aktu notarialnego pozostawa\u0142y koszty tej czynno\u015bci wraz z kosztami wypis\u00f3w (5.342,00 z\u0142), wynikaj\u0105ce z faktury VAT. By\u0142y to koszty, kt\u00f3re wprost wi\u0105za\u0142y si\u0119 z czynno\u015bci\u0105 prawn\u0105 zawieraj\u0105c\u0105 niewa\u017cny zapis umowny. Pow\u00f3d przedstawi\u0142 pozwanemu projekt umowy o okre\u015blonej tre\u015bci, za\u015b pozwany projekt ten zaakceptowa\u0142 (z ewentualnymi zmianami) i z tego tytu\u0142u pow\u00f3d ui\u015bci\u0142 okre\u015blone kwoty. Gdyby pozwany \u2013 zgodnie z powy\u017cszymi regu\u0142ami \u2013 odm\u00f3wi\u0142 dokonania czynno\u015bci prawnej, gdy\u017c akt notarialny zawiera\u0142 zapis niewa\u017cny, skoro pow\u00f3d chcia\u0142 jego zawarcia w umowie, koszty takie nie powsta\u0142yby.<\/p>\n W odniesieniu do pozosta\u0142ych koszt\u00f3w, to strona pozwana podnosi\u0142a, \u017ce nie mia\u0142a wp\u0142ywu na powstanie szkody w postaci op\u0142at s\u0105dowych, gdy\u017c pow\u00f3d wytoczy\u0142 pow\u00f3dztwo przeciwko kontrahentom umowy lekkomy\u015blnie, na w\u0142asne ryzyko procesowe, oceniaj\u0105c b\u0142\u0119dnie, \u017ce uzyska korzy\u015bci z aktu notarialnego, a gdyby szkody nie wytoczy\u0142, to nie poni\u00f3s\u0142by szkody, a wi\u0119c zwi\u0105zek przyczynowy zosta\u0142 tu zerwany.<\/p>\n Zgodzi\u0107 nale\u017cy si\u0119 z pozwanym, \u017ce do wytoczenia pow\u00f3dztwa dosz\u0142o niejako poza nim, gdy\u017c decyzj\u0119 w tym przedmiocie podj\u0105\u0142 pow\u00f3d. Nale\u017cy jednak zauwa\u017cy\u0107, \u017ce do wniesienia pozwu w sprawie III C 814\/08 dosz\u0142o w oparciu o zapis umowny sporz\u0105dzony przez notariusza, a wi\u0119c osob\u0119 zaufania publicznego. Pow\u00f3d wpisa\u0142 do umowy zapis o tre\u015bci jak w \u00a7 6 ust. 2, maj\u0105c na uwadze ewentualne korzy\u015bci. Jednak skoro pozwany nie zg\u0142osi\u0142 w tym zakresie \u017cadnych zastrze\u017ce\u0144, to pow\u00f3d m\u00f3g\u0142 i powinien zasadnie przypuszcza\u0107, \u017ce zapis ten jest wa\u017cny i w oparciu o niego mo\u017ce dochodzi\u0107 stosownych roszcze\u0144. Bez znaczenia pozostaje, czy pow\u00f3d przy nabyciu nieruchomo\u015bci korzysta\u0142 z po\u015brednictwa agencji nieruchomo\u015bci i czy jako przedsi\u0119biorca m\u00f3g\u0142 korzysta\u0107 z fachowej obs\u0142ugi prawnej. Do kompetencji podmiotu zajmuj\u0105cego si\u0119 po\u015brednictwem sprzeda\u017cy nieruchomo\u015bci nie nale\u017cy ocena postanowie\u0144 umownych, tym bardziej z punktu ich zgodno\u015bci z prawem. To samo dotyczy pomiotu zajmuj\u0105cego si\u0119 obs\u0142ug\u0105 prawn\u0105, do obowi\u0105zk\u00f3w kt\u00f3rego nale\u017cy zachowanie nale\u017cytej staranno\u015bci w reprezentowaniu mocodawcy w post\u0119powaniu s\u0105dowym. To na notariuszu spoczywa ustawowy obowi\u0105zek zwr\u00f3cenia uwagi stron aktu notarialnego na sprzeczno\u015b\u0107 czynno\u015bci z prawem, a ko\u0144cowo \u2013 odmowy dokonania takiej czynno\u015bci. Zatem ani pow\u00f3d, ani inny podmiot nie ponosz\u0105 odpowiedzialno\u015bci za powsta\u0142y w akcie notarialnym wadliwy zapis. Stanowisko pozwanego skutkowa\u0142oby zwolnieniem notariusza od odpowiedzialno\u015bci, skoro inne podmioty mia\u0142yby obowi\u0105zek bada\u0107 zgodno\u015b\u0107 z prawem i wa\u017cno\u015b\u0107 czynno\u015bci notarialnej. Jest to ustawowy obowi\u0105zek notariusza i przerzucanie go na jakiekolwiek inne podmioty nie znajduje \u017cadnego uzasadnienia, a wr\u0119cz by\u0142oby sprzeczne z istot\u0105 i funkcj\u0105 instytucji notariusza. To notariusz pe\u0142ni rol\u0119 organu obs\u0142ugi prawnej i obowi\u0105zany jest sporz\u0105dzi\u0107 akt notarialny w taki spos\u00f3b, aby by\u0142 on wolny od wadliwych (w tym niewa\u017cnych) zapis\u00f3w. Konsekwencj\u0105 tego obowi\u0105zku jest mo\u017cliwo\u015b\u0107 skutecznego egzekwowania przez stron\u0119 zapis\u00f3w aktu notarialnego na drodze s\u0105dowej. Stworzenie w akcie notarialnym zapisu umownego, kt\u00f3ry nie mo\u017ce by\u0107 prawnie skutecznie egzekwowany przed s\u0105dem, wi\u0105\u017ce si\u0119 z powstaniem szkody po stronie powoda.<\/p>\n Zatem nie mo\u017cna m\u00f3wi\u0107, jakoby pow\u00f3d, opieraj\u0105c si\u0119 na zapisie aktu notarialnego, wytoczy\u0142 pow\u00f3dztwo \u201elekkomy\u015blnie\u201d, czy \u201ena w\u0142asne ryzyko\u201d. W normalnym zwi\u0105zku przyczynowym z zawarciem w akcie notarialnym okre\u015blonego postanowienia, daj\u0105cego stronie okre\u015blone uprawnienia, jest wytoczenie pow\u00f3dztwa w oparciu o takie postanowienie umowne, skoro zosta\u0142o ono sformu\u0142owane przez osob\u0119 zaufania publicznego, jak\u0105 jest notariusz. Gdyby akt notarialny zosta\u0142 sporz\u0105dzony w\u0142a\u015bciwie, to szkoda po stronie powoda by nie zaistnia\u0142a. Skoro zi\u015bci\u0142y si\u0119 przes\u0142anki do zastosowania \u00a7 6 ust. 2, to normalnym nast\u0119pstwem tego jest powstanie po stronie powoda uprawnienia do dochodzenia roszcze\u0144 wynikaj\u0105cych z tego zapisu umownego. Oznacza to, wbrew twierdzeniom strony pozwanej, \u017ce nie dosz\u0142o do przerwania zwi\u0105zku przyczynowo-skutkowego. W konsekwencji, pozostaje w zwi\u0105zku przyczynowym z zawinionym zachowaniem si\u0119 pozwanego kwota 52.865 z\u0142, stanowi\u0105ca op\u0142at\u0119 od pozwu.<\/p>\n Inaczej kszta\u0142tuje si\u0119 sytuacja w odniesieniu do drugiej op\u0142aty 52.865,00 z\u0142, tj. op\u0142aty od apelacji. Otrzymuj\u0105c wyrok z uzasadnieniem S\u0105du I instancji, pow\u00f3d by\u0142 ju\u017c \u015bwiadomy, \u017ce przedmiotowy zapis przynajmniej m\u00f3g\u0142 by\u0107 zakwalifikowany jako niewa\u017cny, a wi\u0119c nie przys\u0142ugiwa\u0142y mu \u017cadne roszczenia w oparciu o jego tre\u015b\u0107. W pisemnym uzasadnieniu wyroku z dnia 12 marca 2012 r. S\u0105d Okr\u0119gowy w Warszawie w spos\u00f3b bardzo dok\u0142adny wskaza\u0142, z jakich przyczyn zapis ten jest niewa\u017cny, powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na okre\u015blone zasady wsp\u00f3\u0142\u017cycia spo\u0142ecznego, do naruszenia kt\u00f3rych dosz\u0142o. W konsekwencji, nie mo\u017cna w tym momencie m\u00f3wi\u0107, aby pow\u00f3d pozostawa\u0142 w nie\u015bwiadomo\u015bci co do wa\u017cno\u015bci przedmiotowego zapisu. To, \u017ce pomimo tego, oczekiwa\u0142 korzystnego dla siebie rozstrzygni\u0119cia, nie oznacza, \u017ce wniesienie apelacji pozostaje w normalnym zwi\u0105zku przyczynowym z zachowaniem si\u0119 notariusza. Wniesienie apelacji nie stanowi zdarzenia, kt\u00f3re istnieje w normalnym toku zdarze\u0144 w zwi\u0105zku z niewa\u017cnym zapisem umownym. O ile wnosz\u0105c pozew pow\u00f3d m\u00f3g\u0142 nie by\u0107 \u015bwiadomy co do nieprzys\u0142ugiwania mu stosownych roszcze\u0144, to w takiej nie\u015bwiadomo\u015bci nie pozostawa\u0142 po wydaniu wyroku przez S\u0105d I instancji. Do wniesienia apelacji dosz\u0142o na wy\u0142\u0105czne ryzyko (...) kt\u00f3ry zosta\u0142 poinformowany o niewa\u017cno\u015bci zapisu umownego przez organ do tego uprawniony, czyli s\u0105d. Nie pozostaje w normalnym zwi\u0105zku przyczynowym wniesienie apelacji od wyroku s\u0105du pierwszej instancji \u2013 strona, podejmuj\u0105c decyzj\u0119 w tym przedmiocie, ma swoje powody, w tym przede wszystkim ch\u0119\u0107 uzyskania korzystnego orzeczenia, jednak takim dzia\u0142aniem nie mo\u017cna obci\u0105\u017ca\u0107 notariusza.<\/p>\n W konsekwencji, zas\u0105dzeniu przez S\u0105d Okr\u0119gowy w Warszawie na rzecz powoda podlega\u0142a kwota 58.207,00 z\u0142, stanowi\u0105ca sum\u0119 dw\u00f3ch kwoty: 5.342,00 z\u0142 \u2013z tytu\u0142u koszt\u00f3w sporz\u0105dzenia umowy przedwst\u0119pnej i 52.865,00 z\u0142 \u2013 z tytu\u0142u op\u0142aty s\u0105dowej od pozwu. W pozosta\u0142ym zakresie pow\u00f3dztwo, co do nale\u017cno\u015bci g\u0142\u00f3wnej, podlega\u0142o oddaleniu.<\/em><\/p><\/blockquote>\n Sprawa trafi\u0142a w apelacji do S\u0105du Najwy\u017cszego w zwi\u0105zku z w\u0105tpliwo\u015bciami interpretacyjnymi s\u0105du II instancji.<\/p>\n <\/p>\n Podstawowe znaczenie dla rozstrzygni\u0119cia obu apelacji mia\u0142o przes\u0105dzenie zasady odpowiedzialno\u015bci pozwanego notariusza, a wi\u0119c zagadnienie zwi\u0105zane z wyk\u0142adni\u0105 art. 81 Pr.not., poruszone w pierwszym zarzucie apelacji pozwanego. S\u0105d Apelacyjny powzi\u0105\u0142 w tym zakresie powa\u017cn\u0105 w\u0105tpliwo\u015b\u0107 i zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 z pytaniem prawnym do S\u0105du Najwy\u017cszego. Uchwa\u0142a SN z dnia 18 grudnia 2013 r., III CZP 82\/13, podj\u0119ta w odpowiedzi na przedstawione zagadnienie prawne, wi\u0105\u017ce s\u0105d rozpoznaj\u0105cy niniejsz\u0105 spraw\u0119 (art. 390 \u00a7 2 k.p.c.). A zatem nale\u017cy za S\u0105dem Najwy\u017cszym powt\u00f3rzy\u0107, \u017ce \u201ezawarte w art. 81 Pr.not. ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie (tekst jedn.: Dz. U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158 ze zm.) okre\u015blenie \u201esprzeczna z prawem\u201d obejmuje tak\u017ce sprzeczno\u015b\u0107 z zasadami wsp\u00f3\u0142\u017cycia spo\u0142ecznego, z tym \u017ce notariusz odmawia dokonania czynno\u015bci notarialnej ze wzgl\u0119du na t\u0119 sprzeczno\u015b\u0107, je\u017celi wynika ona z tre\u015bci zamierzonej czynno\u015bci notarialnej lub z okoliczno\u015bci jej dokonywania.\u201d<\/p><\/blockquote>\n <\/em><\/p>\n I ostatecznie obie apelacje zosta\u0142y oddalone przez S\u0105d Apelacyjny w Warszawie. W tym aspekcie ciekawy w\u0105tek dotyczy te\u017c oceny zachowania powoda w pierwszym procesie. Czy fakt z\u0142o\u017cenia apelacji rzeczywi\u015bcie mo\u017cna uzna\u0107 za niezasadne powi\u0119kszanie szkody. Spory odsetek orzecze\u0144 I instancji podlega negatywnej weryfikacji w toku post\u0119powania apelacyjnego. Skoro pow\u00f3d dopiero z uzasadnienia wyroku dowiedzia\u0142 si\u0119, \u017ce kluczowy paragraf umowy jest niewa\u017cny, to czy faktycznie powinien wtedy spasowa\u0107 i zrezygnowa\u0107 z kontroli instancyjnej. Inaczej ocenia si\u0119 te zdarzenia z perspektywy czasu, znaj\u0105c fakty, kt\u00f3re si\u0119 dokona\u0142y. Ale na etapie decydowania o sk\u0142adaniu apelacji w pierwszym procesie - maj\u0105c \u015bwiadomo\u015b\u0107 niejednoznacznych szans powodzenia procesu przeciwko notariuszowi (ten przysz\u0142y proces ujawni\u0142 wszak wiele w\u0105tpliwo\u015bci, kt\u00f3re musia\u0142 rozstrzyga\u0107 S\u0105d Najwy\u017cszy) - podejmowanie decyzji o braku aktywnego dzia\u0142ania by\u0142oby krokiem do\u015b\u0107 odwa\u017cnym. Zapewne nie jestem w tej ocenie obiektywny, gdy\u017c \u0142atwiej wczu\u0107 mi si\u0119 w rol\u0119 pe\u0142nomocnika, ni\u017c s\u0105du, ale mam mieszane uczucia co do takiego stanowiska. To nie jest matematyka, jaki\u015b system zero - jedynkowy, \u017ce widzi si\u0119 paragraf umowy i z miejsca mo\u017cna wskaza\u0107, \u017ce jest to na 100% przepis niewa\u017cny lub niezgodny z zasadami wsp\u00f3\u0142\u017cycia spo\u0142ecznego. Gdyby tak by\u0142o, to przecie\u017c rejestr klauzul abuzywnych nie by\u0142by tak licznie wype\u0142niony wpisami dotycz\u0105cymi profesjonalnych podmiot\u00f3w gospodarczych, posiadaj\u0105cych obs\u0142ug\u0119 prawn\u0105. <\/p>\n Oczywiste, maj\u0105ce konstytucyjne (art. 176 Konstytucji) i ustawowe umocowanie, stwierdzenie, \u017ce post\u0119powanie s\u0105dowe jest co najmniej dwuinstancyjne, nie przes\u0105dza o istnieniu adekwatnego zwi\u0105zku przyczynowego pomi\u0119dzy zachowaniem pozwanego a uiszczeniem przez powoda op\u0142aty od apelacji w sprawie III C 814\/08. Poszkodowany ma obowi\u0105zek minimalizowania szkody w granicach swych mo\u017cliwo\u015bci (por. np. wyroki S\u0105du Najwy\u017cszego z dnia 5 marca 1965 r., II PR 50\/65, OSNCP 1965\/11\/195, z dnia 10 kwietnia 1975 r., I PRN 3\/75, OSNCP 1976\/2\/36 i z dnia 21 maja 2009 r., V CSK 432\/08, LEX nr 619673). Tym bardziej wi\u0119c powinien powstrzyma\u0107 si\u0119 od niekorzystnego dla siebie dzia\u0142ania w sytuacji, gdy mia\u0142 uzasadnione podstawy by przyj\u0105\u0107, \u017ce podtrzymywanie \u017c\u0105dania jedynie wygeneruje koszty i jest skazane na niepowodzenie. Tak jak nieuzasadnione okaza\u0142o si\u0119 powo\u0142ywanie przez pozwanego na ryzyko procesowe, kt\u00f3re mia\u0142oby przes\u0105dza\u0107 o niepowstaniu szkody, tak te\u017c nie mo\u017ce pow\u00f3d abstrakcyjnie odwo\u0142ywa\u0107 si\u0119 do dwuinstancyjno\u015bci. W konkretnych okoliczno\u015bciach sprawy, zwa\u017cywszy na obszerne, rzeczowe i jasno przedstawione stanowisko S\u0105du I instancji oddalaj\u0105cego pow\u00f3dztwo o zap\u0142at\u0119, racjonalnym zachowaniem by\u0142aby rezygnacja z wniesienia apelacji. Oczywi\u015bcie jej wniesienie by\u0142o prawem powoda, ale jak s\u0142usznie zauwa\u017cy\u0142 S\u0105d Okr\u0119gowy, dokona\u0142o si\u0119 ju\u017c poza normalnym zwi\u0105zkiem przyczynowym z zachowaniem notariusza. Zwi\u0105zek ten zosta\u0142 przerwany z chwil\u0105 dor\u0119czenia sp\u00f3\u0142ce uzasadnienia wyroku S\u0105du Okr\u0119gowego w Warszawie z dnia 12 marca 2010 r. Dlatego S\u0105d Apelacyjny oddali\u0142 tak\u017ce apelacj\u0119 powoda.<\/em><\/p><\/blockquote>\n I teraz pytanie - czy je\u015bli s\u0105d stwierdzi\u0142, \u017ce racjonalnym zachowaniem by\u0142a rezygnacja ze sk\u0142adania apelacji, to teraz otwiera to drog\u0119 do pozywania pe\u0142nomocnika, kt\u00f3ry jednak tak\u0105 apelacj\u0119 z\u0142o\u017cy\u0142... Ta pechowa transakcja to istna puszka Pandory. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Dochodzenie odszkodowania to zazwyczaj proces do\u015b\u0107 czasoch\u0142onny. Zw\u0142aszcza w przypadku r\u00f3\u017cnych b\u0142\u0119d\u00f3w w sztuce dokonywanych przez notariuszy. \u017beby bowiem stwierdzi\u0107 \"wad\u0119\" danego aktu notarialnego, trzeba zazwyczaj spr\u00f3bowa\u0107 w s\u0105dzie uzyska\u0107 ochron\u0119 dla roszcze\u0144 i \u017c\u0105da\u0144 z takiego aktu wynikaj\u0105cych. Dopiero gdy s\u0105d ochrony takiej odm\u00f3wi - wskazuj\u0105c na niewa\u017cno\u015b\u0107 okre\u015blonego postanowienia - otwiera si\u0119 droga Czytaj dalej... \"Pozywanie notariusza – odszkodowanie\"<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[4,5],"tags":[88,156,30,32,34,37,79,225,171],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.lubelskiekancelarie.pl\/prawo-w-praktyce\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2018"}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.lubelskiekancelarie.pl\/prawo-w-praktyce\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.lubelskiekancelarie.pl\/prawo-w-praktyce\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.lubelskiekancelarie.pl\/prawo-w-praktyce\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.lubelskiekancelarie.pl\/prawo-w-praktyce\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2018"}],"version-history":[{"count":10,"href":"http:\/\/www.lubelskiekancelarie.pl\/prawo-w-praktyce\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2018\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2033,"href":"http:\/\/www.lubelskiekancelarie.pl\/prawo-w-praktyce\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2018\/revisions\/2033"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.lubelskiekancelarie.pl\/prawo-w-praktyce\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2018"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.lubelskiekancelarie.pl\/prawo-w-praktyce\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2018"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.lubelskiekancelarie.pl\/prawo-w-praktyce\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2018"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}