Przepisy prawa okre\u015blaj\u0105 zasadnicze elementy, kt\u00f3re powinien zawiera\u0107 wa\u017cny i skuteczny testament. Nie ka\u017cdy jednak testator regulacje te zna, st\u0105d niekt\u00f3re testamenty odbiegaj\u0105 od klasycznych wzor\u00f3w dost\u0119pnych w internecie. Jak nale\u017ca\u0142oby oceni\u0107 przypadek, gdy spadkodawca sporz\u0105dza pismo zatytu\u0142owane \u201etestament\u201d, ale jego tre\u015b\u0107 zawiera jedynie o\u015bwiadczenie o wy\u0142\u0105czeniu z dziedziczenia po sobie oraz wydziedziczeniu syna z uwagi na wskazane w pi\u015bmie przes\u0142anki. Czy s\u0105dy wezm\u0105 pod uwag\u0119 taki dokument i czy wywo\u0142a on jakie\u015b skutki w zakresie prawa spadkowego ?<\/p>\n\n\n\n
Zacznijmy od zapatrywania s\u0105du I istancji. S\u0105d ten doszed\u0142 do przekonania, i\u017c rzeczony dokument nie jest testamentem, nie zawiera bowiem \u017cadnych rozrz\u0105dze\u0144 maj\u0105tkiem na wypadek \u015bmierci. Wed\u0142ug s\u0105du pierwszej instancji celem spisania testamentu jest za\u015b rozporz\u0105dzenie maj\u0105tkiem jaki pozostaje po \u015bmierci testatora. Spadkodawczyni za\u015b nie chcia\u0142a osi\u0105gn\u0105\u0107 celu rozporz\u0105dzenia maj\u0105tkiem, gdy\u017c ju\u017c za \u017cycia powzi\u0119\u0142a decyzj\u0119 o przekazaniu jedynego jego sk\u0142adnika swemu wnukowi. S\u0105d przyj\u0105\u0142 wi\u0119c, i\u017c rzeczony dokument jest jedynie o\u015bwiadczeniem spadkodawczyni o wydziedziczeniu swojego syna - nie mo\u017cna wnioskowa\u0107, i\u017c pismo jest testamentem, skoro nie zawiera wskazania spadkobiercy testamentowego.<\/p>\n\n\n\n
Na skutek apelacji sprawa ponownie zosta\u0142a oceniona merytorycznie. W pierwszym rz\u0119dzie s\u0105d odwo\u0142awczy zweryfikowa\u0142 aspekt formalny. <\/p>\n\n\n\n
Zgodnie z tre\u015bci\u0105 art. 949 \u00a7 1KC, spadkodawca mo\u017ce sporz\u0105dzi\u0107 testament w ten spos\u00f3b, \u017ce napisze go w ca\u0142o\u015bci pismem r\u0119cznym, podpisze i opatrzy dat\u0105. Z punktu widzenia wymog\u00f3w \u201eformalnych\u201d zawartych w niniejszym przepisie, dokument z dnia 21 czerwca 2015 r. spe\u0142nia warunki uznania go za testament, zawiera bowiem wszystkie te elementy, kt\u00f3re stanowi\u0105 o jego wa\u017cno\u015bci. W niniejszej sprawie nie budzi\u0142a te\u017c wi\u0119kszych spor\u00f3w kwestia autentyczno\u015bci dokumentu czy \u015bwiadomo\u015bci M. S. (2) w czasie spisywania dokumentu. Z tego punktu widzenia nie budzi wi\u0119c w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce w warstwie formalnej dokument ten mo\u017ce by\u0107 potraktowany jako testament.<\/em> <\/p><\/blockquote>\n\n\n\n
Nast\u0119pnie przywo\u0142a\u0142 podstawowe zasady wyk\u0142adni testament\u00f3w<\/p>\n\n\n\n
W tym kontek\u015bcie nale\u017cy pochyli\u0107 si\u0119 nad dyrektyw\u0105 wynikaj\u0105c\u0105 z art. 948 KC, zgodnie z kt\u00f3rym testament nale\u017cy tak t\u0142umaczy\u0107, a\u017ceby zapewni\u0107 mo\u017cliwie najpe\u0142niejsze urzeczywistnienie woli spadkodawcy (\u00a7 1.). Je\u017celi za\u015b testament mo\u017ce by\u0107 t\u0142umaczony rozmaicie, nale\u017cy przyj\u0105\u0107 tak\u0105 wyk\u0142adni\u0119, kt\u00f3ra pozwala utrzyma\u0107 rozrz\u0105dzenia spadkodawcy w mocy i nada\u0107 im rozs\u0105dn\u0105 tre\u015b\u0107 (\u00a7 2.). Nakaz d\u0105\u017cenia do ustalenia rzeczywistej woli spadkodawcy oznacza odej\u015bcie od og\u00f3lnej zasady, przyj\u0119tej w art. 65 \u00a7 1 KC, zgodnie z kt\u00f3r\u0105 przy t\u0142umaczeniu o\u015bwiadcze\u0144 woli powinny by\u0107 brane pod uwag\u0119 elementy obiektywne. Art. 948 \u00a7 1 KC za\u015b podkre\u015bla konieczno\u015b\u0107 si\u0119gni\u0119cia do element\u00f3w subiektywnych. Stanowi to przejaw przyj\u0119cia w odniesieniu do testamentu tzw. teorii woli, co uzasadnione jest szczeg\u00f3lnym charakterem tej czynno\u015bci. Normy ustanawiaj\u0105ce zasad\u0119 favor testamenti s\u0105 wyrazem przyj\u0119tej przez ustawodawc\u0119 aksjologii prawa spadkowego, zgodnie z kt\u00f3r\u0105 w centrum zainteresowania interpretatora winien by\u0107 zamiar (wola) jaki nosi\u0142 w sobie spadkodawca sporz\u0105dzaj\u0105cy testament.<\/em><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n
Analizuj\u0105c dalej problematyczny dokument s\u0105d odwo\u0142a\u0142 si\u0119 do pogl\u0105d\u00f3w doktryny i orzecznictwa w zakresie testamentu negatywnego. <\/p>\n\n\n\n
Dopuszczalno\u015b\u0107 rozrz\u0105dzania maj\u0105tkiem na wypadek \u015bmierci, a wi\u0119c w formie testamentu, ale ze skutkiem negatywnym, wi\u0119c wy\u0142\u0105czaj\u0105cym od dziedziczenia (czego z oczywistych wzgl\u0119d\u00f3w nie mo\u017cna myli\u0107 z wydziedziczeniem - jako pozbawieniem prawa do zachowku) co do zasady potwierdza zar\u00f3wno orzecznictwo (m.in. uchwa\u0142a SN z dnia 10 kwietnia 1975 r., III CZP 14\/75, LEX nr 1875) jak i przywo\u0142any dorobek doktryny (E. Skowro\u0144ska - Bocian Komentarz do Kodeksu cywilnego, LEX). Zgodnie z przywo\u0142an\u0105 uchwa\u0142\u0105 S\u0105du Najwy\u017cszego, przepisy Kodeksu cywilnego nie wykluczaj\u0105 mo\u017cliwo\u015bci wy\u0142\u0105czenia spadkobiercy ustawowego od dziedziczenia (testament negatywny), przy czym wy\u0142\u0105czenie od dziedziczenia nie pozbawia takiego spadkobiercy prawa do zachowku.<\/em><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n
Zaakcentowa\u0142 tak\u017ce konieczno\u015b\u0107 rozr\u00f3\u017cnienia tej sytuacji od przypadku skutecznego wydziedziczenia. <\/p>\n\n\n\n
Testamentem negatywnym b\u0119dzie tylko b\u0105d\u017a takie rozrz\u0105dzenie, w kt\u00f3rym spadkodawca nie poda\u0142 przyczyny wy\u0142\u0105czenia od dziedziczenia, b\u0105d\u017a te\u017c takie, w kt\u00f3rym przyczyna ta nie mie\u015bci si\u0119 w dyspozycji art. 1008 KC Wy\u0142\u0105czenie bowiem z przyczyn wyszczeg\u00f3lnionych w art. 1008 KC jest wydziedziczeniem, a wi\u0119c instytucj\u0105 odr\u0119bn\u0105 (uchwa\u0142a SN z dnia 10 kwietnia 1975 r., III CZP 14\/75, LEX nr 1875). <\/em> <\/p><\/blockquote>\n\n\n\n
Ka\u017cdy wniosek prowadzi\u0142 jednak do nowych w\u0105tpliwo\u015bci. Skoro testament nie ustanawia spadkobiercy, to czy mamy tutaj do czynienia z dziedziczeniem testamentowym, czy jednak ustawowym. Rzeczony problem cechuje si\u0119 on pewn\u0105 przewrotno\u015bci\u0105 w kontek\u015bcie mo\u017cliwych do wyprowadzenia wniosk\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n
Istnienie testamentu negatywnego, w dalszym ci\u0105gu nie zmienia wniosku, \u017ce powo\u0142anie do spadku mo\u017ce wynika\u0107 z ustawy (art. 926 \u00a7 1 KC). Oznacza to, \u017ce testament negatywny ze swej istoty, mo\u017ce inaczej ukszta\u0142towa\u0107 porz\u0105dek dziedziczenia, w stosunku do tego, jaki wynika\u0142by z ustawy, gdyby wskazany testament nie istnia\u0142 i to nawet w\u00f3wczas, kiedy w dalszym ci\u0105gu, tj. pomimo skutku jego tre\u015bci, ustawa b\u0119dzie podstaw\u0105 dziedziczenia, ale do spadku zostan\u0105 powo\u0142ani spadkobiercy z kolejnej grupy, wobec skutecznego wykluczenia tych z grupy wcze\u015bniejszej (postanowienie SO w Kielcach z 28.08.2018 r., II Ca 658\/18, LEX nr 2552964). W literaturze i orzecznictwie dominuje pogl\u0105d w\u0142a\u015bnie o ustawie jako podstawie dziedziczenia w przypadku sporz\u0105dzenia testamentu negatywnego. Argumentem ma by\u0107 przede wszystkim wola testatora potwierdzaj\u0105cego niejako powo\u0142anie do spadku wynikaj\u0105ce z ustawy. Wydawa\u0107 mog\u0142oby si\u0119 zatem, \u017ce w badanej tu tezie tkwi sprzeczno\u015b\u0107. Z jednej bowiem strony twierdzi si\u0119 jednolicie \u017ce dziedziczenie ustawowe b\u0119dzie mia\u0142o miejsce w razie braku testamentu (przy czym brak testamentu to tak\u017ce jego niewa\u017cno\u015b\u0107 lub bezskuteczno\u015b\u0107), z drugiej za\u015b \u2013 twierdzi si\u0119, \u017ce testament negatywny \u201euruchamia\u201d przepisy reguluj\u0105ce dziedziczenie ustawowe, kt\u00f3re znalaz\u0142yby zastosowanie w jego braku. Niezale\u017cnie od trafno\u015bci dawnych rozwa\u017ca\u0144 przyjmowanych na kanwie Prawa spadkowego z 1946 r. nale\u017cy przypomnie\u0107, \u017ce testament negatywny nie jest de lege lata instytucj\u0105 prawn\u0105, a jedynie nazw\u0105 j\u0119zyka prawniczego nadawan\u0105 dla pewnej kategorii testament\u00f3w (K. M., Testament negatywny, Pa\u0144stwo i Prawo, 2021, nr 10, s. 40-59).<\/em><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n
<\/p>\n\n\n\n
Ponadto nie ustawa okre\u015bla porz\u0105dek dziedziczenia, poniewa\u017c porz\u0105dek ten zostaje, w my\u015bl referowanego pogl\u0105du, zmodyfikowany przez testament, a wi\u0119c przestaje ju\u017c by\u0107 \u201eustawowy\u201d. S\u0105 to zatem sprzeczno\u015bci, kt\u00f3rych istnienia ani cywilistyka ani S\u0105d Okr\u0119gowy w niniejszej sprawie nie mo\u017ce zaakceptowa\u0107. Skoro bowiem uzna\u0107 dokument z 21 czerwca 2015 r. sporz\u0105dzony przez M. S. (2) za testament, w\u00f3wczas nale\u017ca\u0142oby przyj\u0105\u0107 jako podstaw\u0119 spadkobrania w\u0142a\u015bnie dziedziczenie testamentowe, z kt\u00f3rym w niniejszej sprawie nie mamy do czynienia, wobec braku pozytywnego rozrz\u0105dzenia. Dzieje si\u0119 tak, albowiem jak ju\u017c wspomniano, \u201etestament negatywny\u201d jest w istocie sui generis o\u015bwiadczeniem spadkodawcy na wypadek \u015bmierci, modyfikuj\u0105cym spos\u00f3b dziedziczenia ustawowego.<\/em><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n
W konsekwencji s\u0105d II instancji przyj\u0105\u0142 dziedziczenie na mocy ustawy, uznaj\u0105c \u017ce spadkodawczyni wy\u0142\u0105czy\u0142a od dziedziczenia ustawowego jednego z syn\u00f3w \u2013 i w tym kontek\u015bcie potraktowa\u0142 go jakby nie do\u017cy\u0142 otwarcia spadku . <\/p>\n\n\n\n
Temat jest zatem interesuj\u0105cy, a powy\u017cszy wpis oczywi\u015bcie jest jedynie skr\u00f3towym zaprezentowaniem konkretnej sprawy s\u0105dowej. Warto jednak mie\u0107 \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce niekt\u00f3re instytucje prawa \u0142atwo jest pomyli\u0107 z innymi, a ich specyfika mo\u017ce nieraz prowadzi\u0107 do b\u0142\u0119dnych wniosk\u00f3w. Je\u015bli bowiem takie wydziedziczenie oka\u017ce si\u0119 nieskuteczne, to w parze za tym wcale nie musi i\u015b\u0107 niekuteczno\u015b\u0107 testamentu negatywnego. Podobnie jak przebaczenie mo\u017ce \u201ezneutralizowa\u0107\u201d wydziedziczenie, ale takiego prze\u0142o\u017cenia nie musi ju\u017c mie\u0107 dla samego rozporz\u0105dzenia negatywnego i kr\u0119gu spadkobierc\u00f3w. Tego typu problemy oddaj\u0105 pole dla budowania ciekawej argumentacji, gdy\u017c prawo spadkowe, cz\u0119sto powierzchownie postrzegane przez student\u00f3w jako jeden z prostszych dzia\u0142\u00f3w, w rzeczywisto\u015bci musi obj\u0105\u0107 niezliczon\u0105 ilo\u015b\u0107 stan\u00f3w faktycznych i zawiera wiele niejednoznaczno\u015bci, kt\u00f3re tylko czekaj\u0105 na rozbudowan\u0105 polemik\u0119.<\/p>\n\n\n\n
Postanowienie S\u0105du Okr\u0119gowego w Sieradzu I Ca 514\/21 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Przepisy prawa okre\u015blaj\u0105 zasadnicze elementy, kt\u00f3re powinien zawiera\u0107 wa\u017cny i skuteczny testament. Nie ka\u017cdy jednak testator regulacje te zna, st\u0105d niekt\u00f3re testamenty odbiegaj\u0105 od klasycznych wzor\u00f3w dost\u0119pnych w internecie. Jak nale\u017ca\u0142oby oceni\u0107 przypadek, gdy spadkodawca sporz\u0105dza pismo zatytu\u0142owane \u201etestament\u201d, ale jego tre\u015b\u0107 zawiera jedynie o\u015bwiadczenie o wy\u0142\u0105czeniu z dziedziczenia po sobie oraz wydziedziczeniu syna z Czytaj dalej... \"Testament negatywny\"<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[5],"tags":[14,124,44,268],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.lubelskiekancelarie.pl\/prawo-w-praktyce\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2441"}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.lubelskiekancelarie.pl\/prawo-w-praktyce\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.lubelskiekancelarie.pl\/prawo-w-praktyce\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.lubelskiekancelarie.pl\/prawo-w-praktyce\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.lubelskiekancelarie.pl\/prawo-w-praktyce\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2441"}],"version-history":[{"count":5,"href":"http:\/\/www.lubelskiekancelarie.pl\/prawo-w-praktyce\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2441\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2501,"href":"http:\/\/www.lubelskiekancelarie.pl\/prawo-w-praktyce\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2441\/revisions\/2501"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.lubelskiekancelarie.pl\/prawo-w-praktyce\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2441"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.lubelskiekancelarie.pl\/prawo-w-praktyce\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2441"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.lubelskiekancelarie.pl\/prawo-w-praktyce\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2441"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}