{"id":285,"date":"2014-03-10T21:17:43","date_gmt":"2014-03-10T19:17:43","guid":{"rendered":"http:\/\/www.lubelskiekancelarie.pl\/prawo-w-praktyce\/?p=285"},"modified":"2014-07-03T22:01:55","modified_gmt":"2014-07-03T20:01:55","slug":"kara-umowna-z-tytulu-odstapienia-od-umowy","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/www.lubelskiekancelarie.pl\/prawo-w-praktyce\/prawnik-lublin\/kara-umowna-z-tytulu-odstapienia-od-umowy\/","title":{"rendered":"Kara umowna z tytu\u0142u odst\u0105pienia od umowy"},"content":{"rendered":"

Zastrzeganie kar umownych w umowach gospodarczych jest sta\u0142\u0105 praktyk\u0105 obrotu, niemniej p\u00f3\u017aniejsze ich stosowanie w praktyce i egzekwowanie nie zawsze okazuje si\u0119 proste. Jak pokazuj\u0105 rozstrzygni\u0119cia s\u0105d\u00f3w powszechnych r\u00f3wnie\u017c aspekty warunkuj\u0105ce dopuszczalno\u015b\u0107 odst\u0105pienia od umowy nie powinny by\u0107 traktowane jako oczywiste. Brak prawid\u0142owej oceny stanu faktycznego sprawy przez prawnika oraz niew\u0142a\u015bciwe rozumienie celu oraz funkcji poszczeg\u00f3lnych klauzul umownych, mo\u017ce narazi\u0107 powoda jedynie na koszty s\u0105dowe. Poni\u017csza sprawa rozpatrywana przez S\u0105d Apelacyjny w Katowicach dobrze oddaje potencjalne problemy, kt\u00f3re mog\u0105 dotyka\u0107 podstawowych wszak instytucji prawa cywilnego.<\/span><\/p>\n

Pow\u00f3dka (wykonawca) oraz pozwany (zamawiaj\u0105cy) zawarli umow\u0119, kt\u00f3rej przedmiotem by\u0142y prace budowlane. W jej tre\u015bci przyj\u0119to, \u017ce pozwany zap\u0142aci kar\u0119 umown\u0105 za odst\u0105pienie od umowy przez pow\u00f3dk\u0119 z przyczyn, za kt\u00f3re ponosi odpowiedzialno\u015b\u0107 pozwany, w wysoko\u015bci 10 % um\u00f3wionego wynagrodzenia. Dodatkowo zastrze\u017cono, \u017ce pow\u00f3dce przys\u0142uguje prawo do odst\u0105pienia od umowy, w szczeg\u00f3lno\u015bci w razie niewywi\u0105zywania si\u0119 przez pozwanego z obowi\u0105zku zap\u0142aty wynagrodzenia (cz\u0119\u015bciowego lub ko\u0144cowego), mimo dodatkowego wezwania przez pow\u00f3dk\u0119 do zap\u0142aty, jednak\u017ce dopiero po up\u0142ywie trzech miesi\u0119cy liczonych od terminu do zap\u0142aty ustalonego w niniejszej umowie.<\/em><\/p>\n

Pow\u00f3dka zg\u0142osi\u0142a gotowo\u015b\u0107 do odbioru wykonanych rob\u00f3t, strony podpisa\u0142y protok\u00f3\u0142 odbioru ko\u0144cowego. Pow\u00f3dka wystawi\u0142a faktury VAT obejmuj\u0105ce wynagrodzenie za wykonane prace. Jednak wobec op\u00f3\u017anienia w zap\u0142acie cz\u0119\u015bci wynagrodzenia pow\u00f3dka obci\u0105\u017cy\u0142a pozwanego not\u0105 odsetkow\u0105. Nast\u0119pnie wyznaczy\u0142a pozwanemu dodatkowy termin do zap\u0142aty, pod rygorem odst\u0105pienia od umowy w razie bezskutecznego up\u0142ywu terminu. Ostatecznie pow\u00f3dka z\u0142o\u017cy\u0142a pozwanemu o\u015bwiadczenie, \u017ce odst\u0119puje od umowy. W tym samym dniu, w konsekwencji odst\u0105pienia od umowy, pow\u00f3dka wystawi\u0142a dla pozwanego not\u0119 obci\u0105\u017ceniow\u0105 z tytu\u0142u ww. kary umownej.<\/em><\/p>\n

Analizuj\u0105c dopuszczalno\u015b\u0107 odst\u0105pienia s\u0105d wskaza\u0142, \u017ce zgodnie z art. 491 \u00a7 1 kc, je\u017celi jedna ze stron dopuszcza si\u0119 zw\u0142oki w wykonaniu zobowi\u0105zania z umowy wzajemnej, druga strona mo\u017ce wyznaczy\u0107 jej odpowiedni dodatkowy termin do wykonania z zagro\u017ceniem, \u017ce w razie bezskutecznego up\u0142ywu wyznaczonego terminu b\u0119dzie uprawniona do odst\u0105pienia od umowy; mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c b\u0105d\u017a bez wyznaczenia terminu dodatkowego, b\u0105d\u017a po jego bezskutecznym up\u0142ywie \u017c\u0105da\u0107 wykonania zobowi\u0105zania i naprawienia szkody wynik\u0142ej ze zw\u0142oki. S\u0105d podzieli\u0142 pogl\u0105d pozwanego, \u017ce nie mo\u017cna odst\u0105pi\u0107 od umowy, kt\u00f3ra zosta\u0142a ju\u017c wykonana, za\u015b pow\u00f3dka wykona\u0142a ca\u0142o\u015b\u0107 prac obj\u0119tych umow\u0105 i prace to zosta\u0142y odebrane, co zosta\u0142o stwierdzone w protokole odbioru. Instytucja odst\u0105pienia od umowy s\u0142u\u017cy temu, \u017ceby strona odst\u0119puj\u0105ca od umowy wobec zw\u0142oki drugiej strony umowy w wykonaniu zobowi\u0105zania by\u0142a zwolniona z obowi\u0105zku spe\u0142nienia swojego \u015bwiadczenia. Skoro pow\u00f3dka wykona\u0142a swoje \u015bwiadczenie w ca\u0142o\u015bci, to w tej sytuacji instytucja odst\u0105pienia w spos\u00f3b oczywisty traci racj\u0119 bytu. Przepis art. 491 kc jest powi\u0105zany funkcjonalnie z dalszymi przepisami reguluj\u0105cymi skutki niewykonania zobowi\u0105za\u0144 z um\u00f3w wzajemnych. Zgodnie za\u015b z art. 494 kc, strona, kt\u00f3ra odst\u0119puje od umowy wzajemnej, obowi\u0105zana jest zwr\u00f3ci\u0107 drugiej stronie wszystko, co otrzyma\u0142a od niej na mocy umowy; mo\u017ce \u017c\u0105da\u0107 nie tylko zwrotu tego, co \u015bwiadczy\u0142a, lecz r\u00f3wnie\u017c naprawienia szkody wynik\u0142ej z niewykonania zobowi\u0105zania. Nie taki by\u0142 cel pow\u00f3dki, gdy sk\u0142ada\u0142a o\u015bwiadczenie o odst\u0105pieniu od umowy. Chocia\u017c strony dopu\u015bci\u0142y mo\u017cliwo\u015b\u0107 obci\u0105\u017cenia pozwanego kar\u0105 umown\u0105 w wysoko\u015bci 10 % wynagrodzenia brutto za odst\u0105pienie od umowy przez pow\u00f3dk\u0119 z przyczyn, za kt\u00f3re ponosi odpowiedzialno\u015b\u0107 pozwany, to jednak w okoliczno\u015bciach rozpatrywanej sprawy mo\u017cliwo\u015b\u0107 obci\u0105\u017cenia pozwanego kar\u0105 umown\u0105 S\u0105d Okr\u0119gowy uzna\u0142 za pozostaj\u0105c\u0105 w sprzeczno\u015bci z funkcj\u0105 kary umownej, kt\u00f3ra nie tylko stanowi dla wierzyciela surogat odszkodowania z tytu\u0142u niewykonania lub nienale\u017cytego wykonania zobowi\u0105zania niepieni\u0119\u017cnego, ale pe\u0142ni te\u017c rol\u0119 stymuluj\u0105c\u0105, bowiem zastrze\u017cenie kary umownej ma mobilizowa\u0107 d\u0142u\u017cnika do prawid\u0142owego wykonania zobowi\u0105zania. Zastrze\u017cona na wypadek odst\u0105pienia przez pow\u00f3dk\u0119 od umowy kara umowna nie spe\u0142nia swego mobilizuj\u0105cego celu, albowiem pow\u00f3dka wykona\u0142a ju\u017c ca\u0142o\u015b\u0107 przedmiotu umowy, za\u015b pozwany nie uregulowa\u0142 jedynie cz\u0119\u015bci nale\u017cno\u015bci z ostatniej faktury VAT.<\/em><\/p>\n

Niezale\u017cnie od powy\u017cszego S\u0105d Okr\u0119gowy doda\u0142, \u017ce nawet gdyby uzna\u0107 odst\u0105pienie od umowy za skuteczne, to je\u017celi \u015bwiadczenia obu stron s\u0105 podzielne, a jedna ze stron dopuszcza si\u0119 zw\u0142oki tylko co do cz\u0119\u015bci \u015bwiadczenia, uprawnienie do odst\u0105pienia od umowy przys\u0142uguj\u0105ce drugiej stronie ogranicza si\u0119, wed\u0142ug jej wyboru, albo do tej cz\u0119\u015bci albo do ca\u0142ej reszty nie spe\u0142nionego \u015bwiadczenia, przy czym strona ta mo\u017ce odst\u0105pi\u0107 od umowy w ca\u0142o\u015bci, je\u017celi wykonanie cz\u0119\u015bciowe nie mia\u0142oby dla niej znaczenia ze wzgl\u0119du na w\u0142a\u015bciwo\u015bci zobowi\u0105zania albo ze wzgl\u0119du na zamierzony przez ni\u0105 cel umowy, wiadomy stronie b\u0119d\u0105cej w zw\u0142oce (art. 491 \u00a7 2 kc). \u015awiadczenie pieni\u0119\u017cne jest \u015bwiadczeniem podzielnym. O\u015bwiadczenie pow\u00f3dki o odst\u0105pieniu od umowy musia\u0142oby ograniczy\u0107 si\u0119 jedynie do niespe\u0142nionej przez pozwanego cz\u0119\u015bci \u015bwiadczenia, a to skutkowa\u0142oby tym, i\u017c kara umowna podlega\u0142aby obliczeniu proporcjonalnie do rozmiaru niespe\u0142nionego \u015bwiadczenia.<\/em><\/p>\n

S\u0105d Apelacyjny rozpoznaj\u0105c apelacj\u0119 podni\u00f3s\u0142 jednak dalsze argumenty. Wykaza\u0142, \u017ce cho\u0107 pow\u00f3dka zg\u0142osi\u0142a \u017c\u0105danie zap\u0142aty kary umownej zastrze\u017conej na wypadek odst\u0105pienia przez ni\u0105 od umowy z przyczyn, za kt\u00f3re odpowiada pozwany, w istocie domaga si\u0119 zas\u0105dzenia kary umownej w celu naprawienia szkody wynik\u0142ej z braku zap\u0142aty cz\u0119\u015bci wynagrodzenia (\u015bwiadczenia pieni\u0119\u017cnego), gdy\u017c to w\u0142a\u015bnie sta\u0142o si\u0119 przyczyn\u0105 z\u0142o\u017cenia przez ni\u0105 o\u015bwiadczenia o odst\u0105pieniu od umowy. Tymczasem kar\u0119 umown\u0105 mo\u017cna zastrzec wy\u0142\u0105cznie w celu naprawienia szkody wynik\u0142ej z niewykonania lub nienale\u017cytego wykonania zobowi\u0105zania niepieni\u0119\u017cnego (art. 483 \u00a7 1 kc). W sprawie nie ma za\u015b mowy o jakimkolwiek niepieni\u0119\u017cnym zobowi\u0105zaniu pozwanego, za kt\u00f3rego niewykonanie lub nienale\u017cyte wykonanie odpowiada\u0142by, kt\u00f3re sta\u0142oby si\u0119 przyczyn\u0105 odst\u0105pienia przez pow\u00f3dk\u0119 od umowy, co uprawnia\u0142oby j\u0105 do dochodzenia kary umownej za odst\u0105pienie od umowy z przyczyn obci\u0105\u017caj\u0105cych pozwanego. Chybiony jest wi\u0119c argument pow\u00f3dki, \u017ce skoro zastrze\u017cenie kary umownej ma mobilizowa\u0107 d\u0142u\u017cnika do prawid\u0142owego wykonania zobowi\u0105zania, za\u015b pozwany wykona\u0142 pozosta\u0142\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 swego zobowi\u0105zania dopiero po z\u0142o\u017ceniu przez ni\u0105 o\u015bwiadczenia o odst\u0105pieniu od umowy, to ta funkcja kary umownej ma przemawia\u0107 za zasadno\u015bci\u0105 pow\u00f3dztwa w cz\u0119\u015bci obj\u0119tej apelacj\u0105. Funkcja kary umownej nie mo\u017ce by\u0107 przecie\u017c oderwana od tre\u015bci art. 483 \u00a7 1 kc i nie mo\u017ce prowadzi\u0107 do skutecznego zastrze\u017cenia kary umownej na wypadek odst\u0105pienia od umowy przez wykonawc\u0119 z przyczyny obci\u0105\u017caj\u0105cej zamawiaj\u0105cego, gdy niewykonanym lub nienale\u017cycie wykonanym jego (to jest zamawiaj\u0105cego; w niniejszej sprawie pozwanego) zobowi\u0105zaniem jest zobowi\u0105zanie pieni\u0119\u017cne (por. wyrok S\u0105du Najwy\u017cszego z 7 lutego 2007 r., III CSK 288\/06, OSP z 2009 r. nr 4, poz. 39). Ju\u017c tylko z tej przyczyny pow\u00f3dztwo w omawianej cz\u0119\u015bci by\u0142o bezpodstawne, przez co zaskar\u017cony wyrok odpowiada prawu.<\/em><\/p>\n

Bez znaczenia dla rozstrzygni\u0119cia sprawy jest to, czy \u015bwiadczenie niepieni\u0119\u017cne z umowy o roboty budowlane jest podzielne, cho\u0107 S\u0105d Apelacyjny podziela to stanowisko. Zwalczaj\u0105c stanowisko S\u0105du Okr\u0119gowego, pow\u00f3dka odwo\u0142a\u0142a si\u0119 do pogl\u0105du o niepodzielno\u015bci \u015bwiadczenia niepieni\u0119\u017cnego z umowy o roboty budowlane, kt\u00f3ry wyra\u017cony zosta\u0142 w wyroku S\u0105du Najwy\u017cszego z dnia 14 marca 2002 r., IV CKN 821\/00, LEX nr 54375. W judykaturze S\u0105du Najwy\u017cszego wyra\u017cono te\u017c pogl\u0105d przeciwny, \u017ce \u015bwiadczenie wykonawcy wynikaj\u0105ce z umowy o roboty budowlane jest podzielne w rozumieniu art. 379 \u00a7 2 kc (przyk\u0142adowo wyrok S\u0105du Najwy\u017cszego z 19 marca 2004 r., IV CK 172\/03, OSNC z 2005 r., nr 3, poz. 56), potwierdzany przez S\u0105d Najwy\u017cszy w kolejnych orzeczeniach. S\u0105d Apelacyjny podziela w\u0142a\u015bnie ten pogl\u0105d, gdy\u017c niepodzielno\u015b\u0107 przedmiotu \u015bwiadczenia nie mo\u017ce by\u0107 uto\u017csamiana z niepodzielno\u015bci\u0105 samego \u015bwiadczenia. Bez potrzeby szerszej analizy zagadnienia mo\u017cna zatem wskaza\u0107 r\u00f3wnie\u017c na inne stanowisko, zgodnie z kt\u00f3rym o podzielno\u015bci \u015bwiadczenia niepieni\u0119\u017cnego z umowy o roboty budowlane decyduj\u0105 postanowienia tej umowy (wyrok S\u0105du Najwy\u017cszego z 4 czerwca 2009 r., III CSK 337\/08, LEX nr 512064).<\/em><\/p>\n

W niniejszej sprawie nie zachodzi\u0142a te\u017c sytuacja okre\u015blona w art. 491 \u00a7 1 zd. 2 kpc, skoro idzie o niewykonanie przez pozwanego zobowi\u0105zania pieni\u0119\u017cnego. Reasumuj\u0105c, z uwagi na wcze\u015bniejsze wyja\u015bnienia dotycz\u0105ce tre\u015bci art. 483 \u00a7 1 kc i wp\u0142ywu tego przepisu na mo\u017cliwo\u015b\u0107 skutecznego dochodzenia kary umownej zastrze\u017conej na wypadek odst\u0105pienia od umowy, gdy przyczyn\u0105 odst\u0105pienia od niej jest niewykonanie zobowi\u0105zania niepieni\u0119\u017cnego, ostatnio poruszone zagadnienia s\u0105 jednak nieistotne dla rozstrzygni\u0119cia, przez co zb\u0119dna jest ich szczeg\u00f3\u0142owa analiza.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Zastrzeganie kar umownych w umowach gospodarczych jest sta\u0142\u0105 praktyk\u0105 obrotu, niemniej p\u00f3\u017aniejsze ich stosowanie w praktyce i egzekwowanie nie zawsze okazuje si\u0119 proste. Jak pokazuj\u0105 rozstrzygni\u0119cia s\u0105d\u00f3w powszechnych r\u00f3wnie\u017c aspekty warunkuj\u0105ce dopuszczalno\u015b\u0107 odst\u0105pienia od umowy nie powinny by\u0107 traktowane jako oczywiste. Brak prawid\u0142owej oceny stanu faktycznego sprawy przez prawnika oraz niew\u0142a\u015bciwe rozumienie celu oraz funkcji Czytaj dalej... \"Kara umowna z tytu\u0142u odst\u0105pienia od umowy\"<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[4,5],"tags":[11,20,34,37,41,46],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.lubelskiekancelarie.pl\/prawo-w-praktyce\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/285"}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.lubelskiekancelarie.pl\/prawo-w-praktyce\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.lubelskiekancelarie.pl\/prawo-w-praktyce\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.lubelskiekancelarie.pl\/prawo-w-praktyce\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.lubelskiekancelarie.pl\/prawo-w-praktyce\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=285"}],"version-history":[{"count":2,"href":"http:\/\/www.lubelskiekancelarie.pl\/prawo-w-praktyce\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/285\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":293,"href":"http:\/\/www.lubelskiekancelarie.pl\/prawo-w-praktyce\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/285\/revisions\/293"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.lubelskiekancelarie.pl\/prawo-w-praktyce\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=285"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.lubelskiekancelarie.pl\/prawo-w-praktyce\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=285"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.lubelskiekancelarie.pl\/prawo-w-praktyce\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=285"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}