Wyrokiem S\u0105du Apelacyjnego w Lublinie - oddalaj\u0105cym apelacj\u0119 pozwanej - zako\u0144czy\u0142 si\u0119 proces o zachowek prowadzony przez prawnik\u00f3w Kancelarii. W stanie faktycznym sprawy spadkodawca, kt\u00f3ry nie pozostawi\u0142 testamentu, rozporz\u0105dzi\u0142 przed \u015bmierci\u0105 ca\u0142ym swoim maj\u0105tkiem nieodp\u0142atnie na rzecz siostry. Powodami (klientami Kancelarii) by\u0142y ma\u0142oletnie dzieci zmar\u0142ego, kt\u00f3re wyst\u0105pi\u0142y z pow\u00f3dztwem o zachowek w stosunku do obdarowanej siostry. <\/p>\n
Sprawa obejmowa\u0142a wiele ciekawych w\u0105tk\u00f3w prawnych. Przede wszystkim stanowisko pozwanej opiera\u0142o si\u0119 na kwestionowaniu jej legitymacji procesowej, z uwagi na brak testamentu zmar\u0142ego. Argumentacja ta nie znalaz\u0142a uznania S\u0105du Apelacyjnego, kt\u00f3ry jednoznacznie opowiedzia\u0142 si\u0119 lini\u0105 orzecznicz\u0105, kt\u00f3ra akcentowa\u0142a funkcjonalne, a nie literalne, interpretowanie relewantnych przepis\u00f3w prawa oraz spo\u0142eczno \u2013 gospodarcz\u0105 istot\u0119 instytucji zachowku. Inny problem dotyka\u0142 udzia\u0142u we wsp\u00f3lno\u015bci ma\u0142\u017ce\u0144skiej jako przedmiotu spadkobrania oraz konieczno\u015bci dokonania przez s\u0105d z urz\u0119du (cho\u0107 w procesie) okre\u015blonych ustale\u0144 w tym przedmiocie. Trzeci wa\u017cny w\u0105tek koncentrowa\u0142 si\u0119 za\u015b na uwzgl\u0119dnieniu w ramach zachowku warto\u015bci nieruchomo\u015bci, kt\u00f3ra - pierwotnie obj\u0119ta darowizn\u0105 \u2013 zosta\u0142a nast\u0119pnie zbyta przez obdarowanego. Powodowie stali na stanowisku, \u017ce taka warto\u015b\u0107 musi by\u0107 doliczona, je\u015bli obdarowany jeszcze przed otwarciem spadku dowiedzia\u0142 si\u0119 o takim uk\u0142adzie faktycznym, kt\u00f3ry nakazywa\u0142 mu liczy\u0107 si\u0119 z obowi\u0105zkiem zaspokojenia roszczenia o zachowek.<\/p>\n
Szerszej w tym miejscu warto natomiast przedstawi\u0107 inny pogl\u0105d prawny Kancelarii podnoszony w przedmiotowym post\u0119powaniu, kt\u00f3ry odnosi\u0142 si\u0119 do zagadnienia doliczania d\u0142ug\u00f3w spadkowych przy ustalaniu zachowku. Jako subiektywny (tj. opracowany na potrzeby stanowiska powoda) g\u0142os w dyskusji\u00a0 uwzgl\u0119dniaj\u0105cy specyficzny stan niniejszej sprawy, w kt\u00f3rej obdarowany nie by\u0142 uprawniony do dziedziczenia i nie ponosi\u0142 odpowiedzialno\u015bci za d\u0142ugi spadkowe. Kilka g\u0142\u00f3wnych tez rzeczonej argumentacji znajduje si\u0119 poni\u017cej :<\/p>\n
Warto\u015b\u0107 ekonomiczna d\u0142ug\u00f3w spadkowych i moment ich uwzgl\u0119dniania<\/span><\/p>\n Skoro na potrzeby zachowku ustala si\u0119 warto\u015b\u0107 rynkow\u0105 okre\u015blonych sk\u0142adnik\u00f3w maj\u0105tkowych \u2013 aktyw\u00f3w, a zatem uwzgl\u0119dnia si\u0119 ich warto\u015b\u0107 gospodarcz\u0105, to tak samo nale\u017cy podchodzi\u0107 do ewentualnych d\u0142ug\u00f3w spadkowych, kt\u00f3re r\u00f3wnie\u017c nie mog\u0105 by\u0107 postrzegane wy\u0142\u0105cznie nominalnie.<\/p>\n Szanuj\u0105c pogl\u0105d w zakresie potrzeby uwzgl\u0119dniania pasyw\u00f3w dla wyliczenia czystej warto\u015bci spadku i wysoko\u015bci nale\u017cnego zachowku, w realiach niniejszej sprawy takie ewentualne d\u0142ugi spadku po zmar\u0142ym nie mog\u0119 by\u0107 podstaw\u0105 do ustalania zachowku. Wskazana zasada uwzgl\u0119dniania d\u0142ug\u00f3w spadkowych nie ma wyra\u017anej podstawy nomatywnej i opiera si\u0119 na wyk\u0142adni historycznej (funkcjonowa\u0142a wprost pod re\u017cimem Prawa spadkowego) oraz systemowo - funkcjonalnej (podparta zasadami s\u0142uszno\u015bci).<\/p>\n Odnosz\u0105c si\u0119 do pierwszej podstawy wskazuj\u0119 na tez\u0119 orzeczenia S\u0105du Najwy\u017cszego z dnia 27 stycznia 1960 r. III CR 916\/59 (\u017ar\u00f3d\u0142o : LEX) : Wskazany art. 160 stanowi\u0142, i\u017c \u201eCelem obliczenia zachowku nale\u017cy ustali\u0107 warto\u015b\u0107 spadku, na podstawie kt\u00f3rego ustala si\u0119 nast\u0119pnie zachowek. Warto\u015b\u0107 stanu czynnego spadku ustala si\u0119 przez zestawienie wszystkich nale\u017c\u0105cych do spadku praw wed\u0142ug stanu ich w chwili otwarcia spadku i warto\u015bci w chwili sporz\u0105dzenia zestawienia. Od ustalonej w ten spos\u00f3b warto\u015bci stanu czynnego odejmuje si\u0119 warto\u015b\u0107 stanu biernego spadku z wy\u0142\u0105czeniem zobowi\u0105za\u0144, wynikaj\u0105cych z zapis\u00f3w i polece\u0144\u201d. Z orzeczenia tego wynika jednoznacznie, \u017ce nie wyst\u0119puje nigdy jedna i absolutnie niezmienna w czasie czysta warto\u015b\u0107 spadku, jako \u017ce podlega ona weryfikacji i badaniu na dat\u0119 wyrokowania. Tym samym obiektywna warto\u015b\u0107 spadku z daty jego otwarcia mo\u017ce by\u0107 - i z regu\u0142y jest - inna ni\u017c warto\u015b\u0107 okre\u015blona na potrzeby zachowku i nie wynika to jedynie ze spowodowanej up\u0142ywem czasu zmiany cen. Zmienno\u015b\u0107 dotyczy tak\u017ce samych sk\u0142adnik\u00f3w maj\u0105tkowych. S\u0105d powinien ka\u017cdorazowo zwa\u017cy\u0107 jakie aktywa i jakie pasywa spadku uwzgl\u0119dni\u0107 w rozrachunku, a warto\u015bci te musz\u0105 nie\u015b\u0107 za sob\u0105 podstaw\u0119 ekonomiczn\u0105 \u2013 nie mog\u0105 by\u0107 warto\u015bciami abstrakcyjnymi, nie znajduj\u0105cymi potwierdzenia w realiach gospodarczych i spo\u0142ecznych. Inaczej m\u00f3wi\u0105c \u2013 nie wszystkie d\u0142ugi spadkowe mog\u0105 stanowi\u0107 podstaw\u0119 do pomniejszenia warto\u015bci aktyw\u00f3w, a kluczowym wyznacznikiem dla okre\u015blenia takiej grupy s\u0105 zasady wsp\u00f3\u0142\u017cycia spo\u0142ecznego. Daje to asumpt to przyj\u0119cia, \u017ce takie \u201epapierowe d\u0142ugi\u201d spadkowe jak powo\u0142ywany d\u0142ug matki powod\u00f3w, nie mo\u017ce stanowi\u0107 swoistego wzbogacenia po stronie pozwanej, poprzez pomniejszenie warto\u015bci czynnej spadku.<\/p>\n Zasady wyliczania czystej warto\u015bci spadku<\/span><\/p>\n Skoro brak jest w Kodeksie cywilnym jednoznacznej normy przemawiaj\u0105cej za obliczaniem czystej warto\u015bci spadku poprzez odj\u0119cie od aktyw\u00f3w spadku jego pasyw\u00f3w, nale\u017cy rozwa\u017cy\u0107 jakie argumenty przemawiaj\u0105 za jej teoretycznym przyj\u0119ciem i stosowaniem. I to otwiera pole dla drugiej ze wskazanych podstaw interpretacyjnych, gdy\u017c argumenty te s\u0105 czysto s\u0142uszno\u015bciowe. Warto prze\u015bledzi\u0107 to na przyk\u0142adzie. W modelowym przypadku, gdy spadek obejmuje pewne aktywa i okre\u015blone pasywa, ustalenia czynnej warto\u015bci spadku jest wi\u0119cej ni\u017c zasadne. Gdyby przyjmowa\u0107 tylko aktywa, to pokrzywdzony by\u0142by spadkobierca zobowi\u0105zany do zap\u0142aty zachowku, kt\u00f3ry p\u0142aci\u0142by zachowek wyliczony bez uwzgl\u0119dnienia innych jego zobowi\u0105za\u0144 spadkowych. Aby zatem nie krzywdzi\u0107 go nadmiernie, wprowadzono ten mechanizm, kt\u00f3rego zastosowanie jest w pe\u0142ni zrozumia\u0142e. Ustalanie warto\u015bci czynnej spadku w ten spos\u00f3b ma zatem sens jako ochrona zobowi\u0105zanego do zachowku spadkobiercy, kt\u00f3ry wszak zarazem zazwyczaj jest zobowi\u0105zany do zap\u0142aty d\u0142ug\u00f3w spadkowych. I tutaj pojawia si\u0119 odr\u0119bno\u015b\u0107 niniejszej sprawy.<\/p>\n Pozwana nie jest spadkobierc\u0105 zmar\u0142ego, a powodowie jako spadkobiercy dziedziczyli po ojcu z dobrodziejstwem inwentarza. Odpada wi\u0119c przes\u0142anka ochronna wskazana powy\u017cej, jako \u017ce pozwana nie odpowiada za d\u0142ugi spadkowe. Pozwana otrzyma\u0142a \u2013 u\u017cywaj\u0105c obrazowego kolokwializmu - \"na czysto\" maj\u0105tek w postaci aktyw\u00f3w stanowi\u0105cych przedmiot darowizny, a kwestia d\u0142ug\u00f3w spadkowych jej nie dotyczy. Przy takim uk\u0142adzie wzajemnych praw i obowi\u0105zk\u00f3w stron nale\u017cy postawi\u0107 jednoznaczn\u0105 tez\u0119, i\u017c czysta warto\u015b\u0107 spadku liczona na potrzeby zachowku - na etapie wylicze\u0144 poprzedzaj\u0105cych doliczanie darowizn - nie mo\u017ce by\u0107 ujemna. Nie ma bowiem \u017cadnego uzasadnienia teza, \u017ce w sytuacji, gdy \u2013 jak w niniejszej sprawie \u2013 nie ma aktyw\u00f3w spadku, to nale\u017cy uwzgl\u0119dni\u0107 jakie\u015b d\u0142ugi spadkowe i dopiero do takiej ujemnej warto\u015bci dodawa\u0107 warto\u015b\u0107 darowizn. Te d\u0142ugi bowiem nie obci\u0105\u017caj\u0105 pozwanej jako obowi\u0105zanej do zap\u0142aty zachowku, a w konsekwencji ich uwzgl\u0119dnianie na potrzeby zachowku stanowi\u0142oby dla niej bezpodstawne wzbogacenie.<\/p>\n Powodowie przyj\u0119li spadek z dobrodziejstwem inwentarza, a zatem przy braku aktyw\u00f3w spadkowych ewentualne d\u0142ugi spadkowe nie mog\u0142yby ich obci\u0105\u017ca\u0107. St\u0105d nie mog\u0105 ich tak\u017ce takie d\u0142ugi obci\u0105\u017ca\u0107 przy wyliczaniu zachowku, gdy\u017c pozostawa\u0142oby to w sprzeczno\u015bci z w\u0142a\u015bciwo\u015bci\u0105 i przeznaczeniem tego sposobu przyj\u0119cia spadku. Narusza\u0142oby to r\u00f3wnie\u017c bowiem ca\u0142\u0105 regulacj\u0119 ustawow\u0105 dotycz\u0105c\u0105 zachowku, gdy\u017c w\u00f3wczas dopuszczalne by\u0142oby ca\u0142kowite pokrzywdzenie takich uprawnionych. Wyrodny rodzic rozporz\u0105dzi\u0142by ca\u0142ym maj\u0105tkiem w drodze darowizn, a nast\u0119pnie tylko generowa\u0142 d\u0142ugi, ostatecznie przekraczaj\u0105ce - na dat\u0119 otwarcia spadku \u2013 warto\u015b\u0107 uprzednich darowizn. Czysta warto\u015b\u0107 spadku by\u0142aby w\u00f3wczas ujemna tak\u017ce po doliczeniu darowizn. Obdarowani korzystaliby z darowizn, a uprawnieni do zachowku pozostawaliby z niczym \u2013 aprobowanie takiej sytuacji trudno sobie wszak racjonalnie wyobrazi\u0107.<\/p>\n Roszczenie o zachowek jest d\u0142ugiem spadkowym, ale specyficznym i szczeg\u00f3lnym. Ustawa pozwala uprawnionym do zachowku zaspokoi\u0107 si\u0119 w du\u017co szerszym stopniu, ni\u017c zezwala na to zwyk\u0142ym wierzycielom spadkodawcy. Ta wyj\u0105tkowa regulacja ma swoje podstawy w zasadach s\u0142uszno\u015bci dotykaj\u0105cych praw najbli\u017cszych cz\u0142onk\u00f3w rodziny zmar\u0142ego. Maj\u0105 oni szersze mo\u017cliwo\u015bci uzyskania nale\u017cnego zachowku i ustawa jednoznacznie stan taki honoruje i utrwala. Oparta na tych podstawach wyk\u0142adnia s\u0142uszno\u015bciowa powinna determinowa\u0107 stosowanie wszystkich przepis\u00f3w, konstrukcji teoretycznych i zwyczaj\u00f3w reguluj\u0105cych instytucj\u0119 zachowku. W konsekwencji w stosowanych za\u0142o\u017ceniach warto\u015b\u0107 czysta spadku \u2013 jeszcze przed uwzgl\u0119dnieniem doliczalnych darowizn \u2013 nie mo\u017ce stanowi\u0107 warto\u015bci ujemnej. Bezsprzecznie za\u015b na potrzeby zachowku d\u0142ugi spadkowe odejmuje si\u0119 od aktyw\u00f3w, a nie dopiero od warto\u015bci uzyskanej po doliczeniu darowizn.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Wyrokiem S\u0105du Apelacyjnego w Lublinie - oddalaj\u0105cym apelacj\u0119 pozwanej - zako\u0144czy\u0142 si\u0119 proces o zachowek prowadzony przez prawnik\u00f3w Kancelarii. W stanie faktycznym sprawy spadkodawca, kt\u00f3ry nie pozostawi\u0142 testamentu, rozporz\u0105dzi\u0142 przed \u015bmierci\u0105 ca\u0142ym swoim maj\u0105tkiem nieodp\u0142atnie na rzecz siostry. Powodami (klientami Kancelarii) by\u0142y ma\u0142oletnie dzieci zmar\u0142ego, kt\u00f3re wyst\u0105pi\u0142y z pow\u00f3dztwem o zachowek w stosunku do obdarowanej Czytaj dalej... \"Zachowek od obdarowanego przy braku testamentu\"<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[4,7],"tags":[9,12,14,29,34,37,41,125],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.lubelskiekancelarie.pl\/prawo-w-praktyce\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/368"}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.lubelskiekancelarie.pl\/prawo-w-praktyce\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.lubelskiekancelarie.pl\/prawo-w-praktyce\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.lubelskiekancelarie.pl\/prawo-w-praktyce\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.lubelskiekancelarie.pl\/prawo-w-praktyce\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=368"}],"version-history":[{"count":6,"href":"http:\/\/www.lubelskiekancelarie.pl\/prawo-w-praktyce\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/368\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":374,"href":"http:\/\/www.lubelskiekancelarie.pl\/prawo-w-praktyce\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/368\/revisions\/374"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.lubelskiekancelarie.pl\/prawo-w-praktyce\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=368"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.lubelskiekancelarie.pl\/prawo-w-praktyce\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=368"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.lubelskiekancelarie.pl\/prawo-w-praktyce\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=368"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n\"Zestawienie, o kt\u00f3rym mowa w art. 160 \u00a7 1 prawa spadkowego, powinno by\u0107 sporz\u0105dzone w chwili wyrokowania, podstaw\u0119 bowiem orzeczenia s\u0105du stanowi zawsze stan faktyczny z chwili zamkni\u0119cia rozprawy. Je\u015bliby zestawienie zosta\u0142o sporz\u0105dzone wcze\u015bniej, to s\u0105d powinien uwzgl\u0119dni\u0107 wszelkie zmiany w maj\u0105tku spadkowym mi\u0119dzy dat\u0105 sporz\u0105dzenia zestawienia a chwil\u0105 zamkni\u0119cia rozprawy\".<\/p>\n