Sąd Apelacyjny w Lublinie analizował przedstawioną w tytule kwestię w sprawie I ACa 196/13 i w oparciu o następujący stan faktyczny. W 1999 r. małżonkowie D. i A. F. nabyli nieruchomość rolną. Zabezpieczeniem wszystkich istniejących i mogących powstać w przyszłości zobowiązań D. i A. małżonków F. z umowy nabycia nieruchomości miało być poręczenie wekslowe L. F.. W związku z tym L. F. podpisał siedem weksli in blanco i wyraził zgodę na treść deklaracji wekslowej. Sąd Okręgowy uwzględnił powództwo, jednak Sąd Apelacyjny przyjął odmienne stanowisko.
Pełnomocnik pozwanego podniósł zarzut nieważności umowy poręczenia w świetle art. 37 kro, gdyż poręczenie pozwanego było czynnością przekraczającą zakres zwykłego zarządu majątkiem wspólnym a żona pozwanego nie wyrażała na poręczenie zgody. Sąd apelacyjny przyjął, że udzielenie przez jednego z małżonków pozostających we wspólności majątkowej poręczenia w większym rozmiarze stanowiło czynność przekraczającą zakres zwykłego zarządu majątkiem wspólnym – z tych względów wymaga zgody drugiego małżonka (art. 36 § 2 i art. 37 § 1 i 2 kro), chyba że zgodnie z porozumieniem stron (co w tej sprawie nie miało miejsca) odpowiedzialność za dług wynikający z poręczenia jest ograniczona do majątku odrębnego poręczyciela. Nie wykazano, aby żona pozwanego wyraziła zgodę na zawarcie umowy poręczenia, co skutkuje nieważnością tej umowy, a powództwo podlega oddaleniu.
Należy oczywiście podkreślić, że rozstrzygnięcie dotyczy starego stanu prawnego. Poprzednia treść art. 36 stanowiła, iż
§ 1. Oboje małżonkowie są obowiązani współdziałać w zarządzie majątkiem wspólnym.
§ 2. Każdy z małżonków może wykonywać samodzielnie zarząd majątkiem wspólnym. Do dokonania czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu potrzebna jest zgoda drugiego małżonka wyrażona w formie wymaganej dla danej czynności prawnej.
zaś zgodnie zaś z art. 37
§ 1. Ważność umowy, która została zawarta przez jednego z małżonków bez wymaganej zgody drugiego, zależy od potwierdzenia umowy przez drugiego małżonka.
§ 2. Druga strona może wyznaczyć małżonkowi, którego zgoda jest wymagana, odpowiedni termin do potwierdzenia umowy; staje się wolna po bezskutecznym upływie wyznaczonego terminu.
§ 3. Jednostronna czynność prawna dokonana bez wymaganej zgody drugiego małżonka jest nieważna.
Dzisiejsze brzmienie kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wygląda następująco :
Art. 36
§ 1. Oboje małżonkowie są obowiązani współdziałać w zarządzie majątkiem wspólnym, w szczególności udzielać sobie wzajemnie informacji o stanie majątku wspólnego, o wykonywaniu zarządu majątkiem wspólnym i o zobowiązaniach obciążających majątek wspólny.
§ 2. Każdy z małżonków może samodzielnie zarządzać majątkiem wspólnym, chyba że przepisy poniższe stanowią inaczej. Wykonywanie zarządu obejmuje czynności, które dotyczą przedmiotów majątkowych należących do majątku wspólnego, w tym czynności zmierzające do zachowania tego majątku.
§ 3. Przedmiotami majątkowymi służącymi małżonkowi do wykonywania zawodu lub prowadzenia działalności zarobkowej małżonek ten zarządza samodzielnie. W razie przemijającej przeszkody drugi małżonek może dokonywać niezbędnych bieżących czynności.
Art. 361
§ 1. Małżonek może sprzeciwić się czynności zarządu majątkiem wspólnym zamierzonej przez drugiego małżonka, z wyjątkiem czynności w bieżących sprawach życia codziennego lub zmierzającej do zaspokojenia zwykłych potrzeb rodziny albo podejmowanej w ramach działalności zarobkowej.
§ 2. Sprzeciw jest skuteczny wobec osoby trzeciej, jeżeli mogła się z nim zapoznać przed dokonaniem czynności prawnej.
§ 3. Przepis art. 39 stosuje się odpowiednio.Art. 37
§1. Zgoda drugiego małżonka jest potrzebna do dokonania: 1) czynności prawnej prowadzącej do zbycia, obciążenia, odpłatnego nabycia nieruchomości lub użytkowania wieczystego, jak również prowadzącej do oddania nieruchomości do używania lub pobierania z niej pożytków; 2) czynności prawnej prowadzącej do zbycia, obciążenia, odpłatnego nabycia prawa rzeczowego, którego przedmiotem jest budynek lub lokal; 3) czynności prawnej prowadzącej do zbycia, obciążenia, odpłatnego nabycia i wydzierżawienia gospodarstwa rolnego lub przedsiębiorstwa; 4) darowizny z majątku wspólnego, z wyjątkiem drobnych darowizn zwyczajowo przyjętych.
§ 2. Ważność umowy, która została zawarta przez jednego z małżonków bez wymaganej zgody drugiego, zależy od potwierdzenia umowy przez drugiego małżonka.
§ 3. Druga strona może wyznaczyć małżonkowi, którego zgoda jest wymagana, odpowiedni termin do potwierdzenia umowy; staje się wolna po bezskutecznym upływie wyznaczonego terminu.
§ 4. Jednostronna czynność prawna dokonana bez wymaganej zgody drugiego małżonka jest nieważna.
Aktualnie regulacja ta wygląda zatem odmiennie niż w 1999 roku. Ustawowy podział na czynności zwykłego zarządu i przekraczające zwykły zarząd – w kontekście wymogu zgody współmałżonka – stracił tak kluczowe znaczenie normatywne, poza delikatnym nawiązaniem w zakresie art. 36 1. Zamiast ujęcia generalnego obecnie wskazane są wprost czynności wymagające zgody małżonka. Nowela, która weszła w życie 20 stycznia 2005 r. w sposób wyraźny potwierdziła jednak , że przepisy dotychczasowe stosuje się do oceny skutków czynności zobowiązujących lub rozporządzających małżonków i ich odpowiedzialności za zobowiązania sprzed wejścia w życie ustawy. Jak z powyższego wynika, gdyby stan faktyczny sprawy powtórzył się pod rządem nowych przepisów, ocena skutków udzielenia takiego poręczenia musiałaby byś co do zasady odmienna, choć oczywiście same ustalenia faktyczne sądu także musiałby iść w nieco innym kierunku.
